Ациклик жисмоний машклар юкламасини меъёрлаш.

0
Ациклик жисмоний машклар юкламасини меъёрлаш.

Ациклик жисмоний машклар юкламасини меъёрлаш.

Ациклик жисмоний машклар юкламасини меъёрлаш.

1-1У синфларнинг жисмоний тарбия дарслари жараёнида ациклик машклардан сакраш, улоктириш, гимнастика машклари кабилардан фойдаланилади. Ациклик жисмоний машклар юкламасини меъёрлашда харакат тезлиги ва физиологик жараёнларнинг кайта тикланишини бахолаш зарур.

Хозирги кунда жисмоний машклар юкламасини бахолашда купрок мушак харакатларига сарф килинадиган Энергия хисобига олинади. Лекин бу бахолаш муаммонинг бир томони булиб, ациклик машкларни меъёрлаш учун етарли эмас. Механик ишлар микдорини ва харакат кувватини бахолашда куп тажрибалар тупланган булса-да, аммо харакатнинг тезлиги, аниклиги ва мураккаблигини бахоловчи усуллар жуда кам ишлаб чикилган.

Ациклик машклар юкламасини меъёрлашда унинг суръати, шиддати ва харакатнинг такомиллаштириш максадидаги тузатиш ва тизимли назорат натижалари эътиборга олиниши лозим.

Ациклик машклар бажаришда асаб мушак аппарати жисмоний машкларнинг оптимал ютуклари хисобга олиниши, актив ва пассив кучларнинг узаро богланишлари назардан четда колмаслиги лозим. Жисмоний тарбия дарсларида сакраш ва улоктириш машкларининг бажарилиш шиддати юкори булса, харакат уйгунлиги бузилади, организм чарчайди, кислародга булган карзи купайиб кетади. Шу билан бирга, бу нарса машкларнинг фойдалилик коэффицентини тушириб юборади, юраккон томир уришини хаддан ташкари тезлаштиради.

Жисмоний жихатдан яхши тайёрланмаган 7-10 ёшли болаларда машклардан сунг организмнинг кислародга булган карзи хаддан ташкари ортади, натижада ЮКТУ 170-190 уриш/дакикага етади, кон босими кутарилади.

Ациклик жисмоний машклар юкламасини меъёрлашда машклар бажарилишининг давом этиш вактига алохида эътибор бериш керак. Харакатларни такомиллаштириш шароитида машк сериялари бошланишидаги оптимал ораликлараро муносабат оптимал суръатга буйсиниш лозимлигини курсатади.

7-10 ёшли болалар билан утказиладиган жисмоний тарбия дарсларида узунликка сакраш машкларини ургатиш анча мураккабдир. Унинг бажарилиши бир канча боскичлардан иборат:

Стартда туриш холати, стартдан чикиш, югуриш, депсиниш, ердан кутарилиш,учиш, куниш. Стартда турган холатдаги машкнинг бажарилиш тактикасини ишлаб чикиш керак.

Сакраш машкларини меъёрлашда юкламаларни оптимал равишда танлаб олиш, тугри чамалай олиш, динамик физиологик жараёнларнинг алмашинувига хамда бошка харакатларнинг уйгунлигига эътибор бериш зарур.

Бошлангия синф укувчиларнинг бир марта сакрашда энергия сарфлаш ва кисларод истеъмол килиш 1 дакика ичида 1/5 л га якинрок узунликка сакрашнинг биринчис ериясида ЮКТУ уртача 120 та, 5 марта сакрашдан сунг эса 155 та, нафас олиш частотаси 24 тадан 41 цикл/дакикага тугри келади.

Сакраш вактида кислародни истеъмол килиш микдори 20% дан камрок булса, ЮКТУ асаб марказининг кузгатилганини билдириб, вегетатив жараёнларни бошкаради.

Сакраш харакатларини бажариш жараёнида югуриб келиб, секинлашиб сакраш хар доим хам инобатга олинмайди. Бу пайтда ЮКТУ нинг меъёридан ошиб кетишининг кислароднинг куп истеъмол килинганлигидан билса булади.

Шунинг учун биз 7-8 ва 9-10 ёшли болаларнинг машклар юкламаси меъёрини 30% деб олганимизда, ЮКТУ уртача 135+2,10, 141+1,14 ур/дакика булади, сериялар бажарилганда, ишнинг шиддати масимал киймати 20% чамасида булади, ЮКТУ 144+3,01, 159+3,07 ур/дакикага тенг булади.

Сакраш машкларини бажаришда ЮКТУ нинг кутилганидан ошиб кетиши машгулотни тухтатишни талаб этади. Бу узгариш 5 марта сакрагандан сунг пайдо булади. Шу пайтда энергия куп сарфланганидан ЮКТУ миқцори ошиб кетади. Шунинг учун 7-8, 9-10 ёшли укувчиларнинг узунликка сакраши меъёрини 6-7 марта килиб белгилаш максадга мувофик.

1-4 синфларда сакраш меъёрини аниклаш учун Ч.Д. улчови ва сакраш вактидаги депсини пайтини хисобга олиш керак.

1-2 синф болаларида 3 сакрашдан сунг нафас олиш частотаси 42+1,69 цикл/дакика булса, 3-4 синфда эса 44_1,24 цикл/дакикани ташкил этади.

Депсиниш вактида 4 сакрашдан 5-сига утилганда 1-2 синфда 20% га купаяди. 3-4 синфда эса 6 сакрашдан 7-сига утганда 6% ни ташкил этади.

Бизнинг тадкикотларимиз шуни курсатадики, ациклик машкларнинг юкламасини меъёрлашда беомеханик курсаткичлардан фойдаланиш талаб килинади. Уларни узунликка сакрашда, югуришдан ва депсинишдан кейинги кутарилиш хамда оёгини чамалашни тугри бажариши учун икки оёкда турган жойдан сакраш ёки 30 см ли 6 та тусик орасидан бир неча серияда утиб юриш

оркали шугуллантирдик. 30 см ли тусиклар орасидан утиб юриш машклари 2-3 серияда бажарилганда, ЮКТУ тинч холатда 7-10 ёшли болаларда 90-96 тага тенг булса, ишдан сунг 150-154 та/дакикага кутарилади. Нафас олиш частотаси тинч турганда 18-20 цикл/дакика булса, ишдан сунг 44-48 цикл/дакикага баробар булади. Демак, 7-10 ёшли болаларда ациклик машклар 6-7 марта такрорлангандан кейин ЮКТУ кутарилади, нафас олиш тезлиги ортади.

Юкоридагилардан келиб чиккан холда, машклар 5-20 дакика мобайнида бир серияда 2-4 мартадан 8-10 мартагача бажарилиш: машклар орасидаги дам олиш вакти 20-30 сония деб белгиланиб, 2-3 серия машк бажарилиши лозимлиги ва сериялар орасида 30-40-70-80-100 сониягача дам олиниши кераклиги анкиланди.

Mavzular.

manba