Болалар ва ўсмирларни жисмоний тарбиялашда юкламанинг аҳамияти.
Жисмоний машкларни бажариш жараёнида физиологик ва гигиеник меъёрлаштириш хамда организм холатини, ривожланишини белгиловчи хамма асосий омиллар иштирок этадилар. Болалар ва усмирларни жисмоний тарбиялаш вактида юкламанинг физиологик меъёрий аниклаб олиш мухим ахамиятни касб этади. Мазкур вазифаларни хал килишда хар хил ёшдаги болалар учун юкламани меъёрлаштириш мезонини ишлаб чикиш мухимдир. Бирок бу мухим вазифа хали хам физиологик жихатдан етарли даражада урганилмаган. Хозирги кунда мактаб ёшидаги болаларга жисмоний тарбия дарсларда бериладиган машкларни меъёрлашда жисмоний юкламаларнинг шиддат зоналари буйича туркумларга эътибор бериш хусусидаги илмий асосланган адабиётларга эга эмасмиз.
Жисмоний юкламаларни таксимлашда ва уни илмий асослашда текширилувчининг функционал имкониятлари буйича уч томонлама ёндашиш мумкин:
1.Жисмоний юкламани таксимлашда алохида физиологик курсаткичларни кисман юрак-кон томир тизими буйича кислород талаби упка вентиляцияси ва бошка курсаткичларни хисобга олиш.
2.Жисмоний юкламанинг шиддатини, харакатланишини максимал тезлик билан узаро богликликдаги меъёрлаш.
З.Танадаги максимал энергия имкогниятлардан келиб чикиб юклама шиддатини бахолаш.
Спорт физиологиясида жисмоний юклама шиддатини икки хил табакаланишидан купрок фойдаланилади.
Биринчиси- жисмоний юкламанинг шиддатини кислародга булган талаб хажми ва сарфланган энергия билан бахоланади.
Иккинчиси- жисмоний юкламанинг шиддати хамда диапазони инсон бажараётган механик ишларнинг курсаткичларига боглик зоналарга ажратилади.
В.С.Фарфель уз маълумотларида циклик характердаги хар хил спорт турларининг харакатларини тахлил килиб, масофани босиб утиш тезлигининг киска вакт билан узаро богликлиги аник конуниятларига эътибор берган ва бу тезликни маълум вактда ушлаб туриш мумкинлигини исботлаган. Уларни 4 та вакт зонаси оркали курсатиб берган:
Биринчи зонага рекордлар, киска вакт -20-30 сония ичида бажариладиган ишлар, иккинчи зонага эса диапозон вактидаги рекордлар 20-30 сониядан 3-4 дакикагача, учинчи зонага 5 дакикадан 30-40 дакика ва ундан юкори вактда курсатилган хамма рекордлар киради.
Иш бажариш вактида ишнинг шиддати, бажарилиши муддати санаб утилган вакт зоналарининг бирига боглик булади. Нисбий иш шиддатини нисбий равишда максимал, субмаксимал, катта ва жуда юкори шиддатли деб бахолаш мезон сифатида кабул килинган. Катта спортчилар организмини текширганда уларнинг ишлаш вактидаги физиологик реакциясининг хар хил шиддат зоналарида ва хар бир зонада узок муддат ишлашни таъминловчи омилни аниклашга уриниб курганлар.











