Жисмоний тайёргарлик даражаси.
Бошлангич синфлар учун мулжалланган жисмоний тарбия дастуридаги асосий жисмоний машкларни меъёрлашимиздан олдин 7-10 ёшли болаларни жисмоний тайёргарлиги, жисмоний ривожланиши ва жисмоний ишчанлик кобиляти аникланди.
6-жадвалдаги маълумотларга кура укувчиларнинг тезкорлик машкларини бажаришга булган имкониятлари йилдан-йилга ошиб борди.
30 метрга стартдан чикиб югуришда угил болаларнинг курсатган натижалари фарки 7-8 ёшлилар уртасида 0,5 сонияга тенг булса, 8-9 ёшлилар уртасидаги фарк 0,7 сонияга усган ёки 0,93 фоизни ташкил килган, 9-10 ёшлилар уртасида эса 0,3 сонияга тенгдир.
Киз болаларда эса мос равишда 0,3:1,3:0,1 сонияга тенг. Бу курсаткичлар бошлангич синф укувчилари орасида тезкорлик машкларини бажаришда угил ва киз болаларнинг курсатган натижалари бир-биридан унчалик куп фарк килмаслигини курсатади.
1989 йилда берлиган маълумотларга караганда 7 ёшли угил ва киз болалар 30 метрга югуришининг уртача курсатикчи 7,6-8, 7 сонияга 8 ёшлиларда 6,9-7,1 сонияга, 9 ёшлиларларга эса 6,9-6,6 сонияга тенг булса, бизнинг олган маълумотларимизда эса юкоридагига нисбатан 7,2-7,6:6,77,8:6,0-6,5 сонияни ташкил этади. Юкорида келтирилган натижалар статистика жихатидан фарк килмасада, тажриба утказишга тайёрланган 169 ва 276 мактаблар бошлангич синф укувчиларнинг тезкорлик сифати юкорилиги куриниб турибди.
6-жадвалда чакконлик сифатини курсатувчи 4 х 10 метрга максимон югуришда 7-8 ёшли угил болаларнинг курсатган натижалари уртасидаги фарк 0,3 дакикани ташкил килган булса 8-9 ёшлиларда 0,8 дакикани ва 9-10 ёшлилар уртасидаги фарк 0,6 дакикага тенгдир. Киз болаларнинг курсатган натижалари угил болаларнинг курсаткичларига нисбатан 0,5:1,6:0,5 ни ташкил килади.
Маълумотларнинг курсатишича, 8-9 ёшлилар уртасида табиий ривожланиш юкори эканлиги маълум булди. Угил болаларда 0,97 % ни, киз болаларда эса 0,98 % ни ташкил этади. Шу билан бирга, ёшдан-ёшга утиши билан курсатган натижаларнинг вакти кискариб бориш курсатилади.
Тезкор – кучлилик курсаткичлари (турган жойидан узунликка сакраш тести оркали улчанган) куйидагича узгарган: 7-10 ёшгача угил болаларда 37 см, киз болаларда эса 60 см усган булса, 7-8 ёшли болалар уртасида 0,16 смга усган. Киз болаларда эса юкоридагиларга нисбатан 0,21 см:0,23 см:0,16 см.га ортган. Шу билан бирга, киз ва угил болалар уртасида курсатилган натижаларда 7-8 ёшли кизларнинг курсаткичи паст булса-да, 910 ёшдаги угил болаларнинг курсаткичига тенглашган. Бу эса 1-2 синфларда жисмоний тарбия дарсларида воситаларнинг нотугри танланганлиги ва тезкор-кучлилик машкларига кам эътибор берилганлигидан далолатдир. 1989 йилда Тошкент шахрида олинган натижалар билан солиштирганда, 1-2 синфлардаги натижалар бизникидан 8 см фарк килиши, лекин 3-4 синфларга борганда улар билан тенглашиши ва юкори натижа курсатиши маълум булди.
Бу курсаткичларни хар хил ёшдаги ва жинсдаги кишилар оммаси жисмоний тайёргарлигини аниклашда, туманнинг миллий-этник ва географик иклимий характеристикасини, жисмоний тарбия воситаларининг максадга мувофик булганини, энг керакли услубларнинг илмий асосланганлигини хисобга олиш кераклиги билан исботланади.
Мушак кучларини аниклашда якка чупда тортилиш тести буйича куйидаги натижалар аникланди. Ушбу тест натижаларининг тахлили курсатишича 1синфдан ГУ-синфгача угил болаларда дастлабки холатга нисбатан мушак кучлари 1,5 баробар ошди: 7-8 ёшли болалар уртасида 0,3 мартага, 8,9 ёшлиларда эса 0,6 мартага, 9-10 ёшлиларда эса 0,1 мартага купайган.
Киз болаларнинг гимнастика утиргичига таянган кулларни букиб – ёзиш машклардаги натижаси 7-8 ёш уртасида 2,9 мартага, 3-9 ёшда 1,7 мартага, 9-10 ёшда 2,7 мартага тенг булди.
Бу курсатилган маълумотлардан куриниб турибдики, мушак кучи 7-10 ёшли болаларда йилдан-йилга маълум микдорда ошиб боради. Лекин шуни курсатиш керакки, Тошкент шахри буйича берилган маълумотларга караганда биз олган натижалар бир маротаба тортилишга камдир.
Эгилувчанликни белгиловчи тест буйича олинган маълумотлар йил давомида узгариб туриши хамда киз болалар угил болаларга караганда эгилувчанрок эканлигини курсатди.
Ииллик усиш 7-8 ёшлилар уртасида 2 см.ни, 9-10 ёшда 0,6 см.ни ташкил килган. Киз болаларда бу 7-8 ёшда 1,3 :8-9 ёшда 0,7 см: 9-10 ёшда 0,5 см.га тенг.
Умумий чидамлиликни аниклаш учун биз дастурдаги 1600 м. Га югуриш хамда 6 дакикалик югуриш тест машкларидан фойдаландик.
Биринчи синф укувчилари 1000 м масофада югуришда (угил ва киз болалар) бир хил вакт курсатишди. 1600 м масофага эса угил ва киз болалар 2-синфда бир хил вакт курсатган булса, кейинги синфларда киз болаларнинг курсатган натижалари угил болаларнинг курсатган натижалари угил болаларникидан ёмонрок булди.
6 минутлик югуришда эса куйидаги маълумотларни олдик. 1-синф укувчиларидан угил болалар 819,3 м.га, кизлар эса 783,8 м.га, 2-синф укувчилари 884,0 м – 798,0 м.га, 3-синф укувчилари эса 1114,7 – 1114,3 м.га, 4-синфдагилар эса 1285,3-1132,1 м.га югуришди.
Юкоридаги маълумотларнинг курсатишича, биз тажриба утказадиган мактабларнинг укувчилари тестлар буйича «яхши» ва «коникарли» бахоланди.
Угил ва киз болалар уртасида 169- ва 276-сонли урта мактаб укувчиларнинг курсатган натижалари уртасида статистик фарк йук.Жисмоний ривожланиш даражаси
Бошлангич синф укувчиларнининг жисмоний ривожланиши антропаметрик курсаткичлар оркали аникланди.
Буй улчовининг 7-8 ёшли угил болалар уртасидаги фарки 4,2 см.га тенг булса, 8-9 ёшдагиларники 2,8 см.га, 9-10 ёшларники эса 5 см.га тенгдир. 7-8 ёшдаги киз болаларда 7,8 см.га, 8-9 ёшдагиларда 1,2 см.га, 9-10 ёшдагиларда 8,3 см.га тенгдир. Бошлангич синф укувчиларининг угил ва киз болалари уртасидаги фарки 9-10 ешда юкори эканлигининг гувохи булдик.





