Жисмоний тарбия дарсларида юкламаларни меъёрлаш.
Жисмоний тарбия дарсларида юкламаларни меъёрлаш.
Жисмоний тарбия дарсларидаги юкламани меъёрлашда машкларнинг уртача шиддати чегараланмайди. Машкларнинг сериялар буйича бажарилиши мухимдир. Бунинг учун биз юрак-кон томир уриши ва нафас олиш курсаткичларини машк суръати билан таккосладик.
7-10 ёшли болалар билан утказиладиган жисмоний тарбия дарсларида болалар харакатли уйинларни жуда кизикиб уйнашади. Шунинг учун биз энг куп уйналадиган уйинлардан бир «кун ва тун» ни уйнаганда, болалар организми канча юклама кутара олишини меъёрлашга уриниб курдик.
Уйин коидаси: Майдончанинг уртасига бир-биридан 3-4 метр узокликда иккита параллел чизик чизилади. Бу эса холис жой хисобланади. Уйинчилар тенг икки гурухга булиниб, холис жой чизигида катор сафланиб турадилар, яъни хар бир гурух уз уйига караб туради. Командаларнинг бири-тун, бир-кун булади.
Укитувчи болаларга бажариш учун хар хил машклар беради ва тусатдан бирор гурух номини айтиб чакиради. Масалан, «Тун» дейди. Номи айтилган гурух уйинчилари бошка гурух уйинчилариин кувлайдилар, кувиб бориш учун масофа оралиги 20 метр булиб, ушланган уйинчилар санаб чикилади ва хамма секин оркага югуриб келишиб, жойларига туради, сунгра уйин янгитдан бошланади.
Укитувчи гох у гурух, гох бу гурух номини чакиради. Купрок уйинчиларни ушлаган гурух ютган хисобланади.
Уйин пайтида олинган маълумотларга караганда, харакат аппарати, нафас олиш тизими ва кон айланиш тизимлари уртасида сезиларли богликлик бор ва уйин кайта-кайта такрорланганда, организм юкламага куникиб боради.
Уйнаётган болаларда дастлабки холатдагига караганда кислародни истеъмол килиш -16,2 мл/л, нафас олиш частотаси 39 та, ЮКТУ -118 та, харакат суръати 81-кадамни, уйин давомида 1 кг вазнга сарфланган энергия 0, 172 ккал/дакикани ташкил килади.
4-жадвалда куриниб турибдики, мактаб укувчиларида нафас олиш частотасининг купайиши уйин жараёни бошлангандан бир канча вактдан сунг куринади. Харакат максимал суръатининг 2-3 такрорлашдаги тезланиш вактида пасайиши кузатилади.
Болаларнинг нафас олиш ва кон айланиш тизими хамда машклар билан такрорий юклама жараёнининг богликлиги.
| № | Тадкикотнинг утказилган пайти | ЮКТУ
дакикада |
Нафас олиш частотаси цикл/дак | Машкни бажариш суръати, кадамда (кадам улчагич) | Машк давомийли ги сонияда |
| 1 | Тинч турган пайтида | 92 | 20 | ||
| 2 | Уйинни тушунтириш пайтида | 103 | 24 | ||
| 3 | Биринчи галда: тез югуриш, секин югуриш, туриш | 156
148 142 |
48
42 38 |
134
80 78 |
4,0
4,0 16,0 |
| 4 | Иккинчи галда: тез югуриш, секин югуриш, туриш | 164
160 154 |
54
48 41 |
142
74 73 |
3,8
4,1 14,2 |
| 5 | Учинчи галда: тез югуриш, секин югуриш, туриш | 172
170 164 |
56
48 41 |
135
76 74 |
3,6
4,2 16,1 |
| 6 | Туртинчи галда: тез югуриш, секин югуриш, туриш | 186
176 168 |
60
46 42 |
134
80 78 |
3,8
4,3 14,2 |
| 7 | Бешинчи галда: тез югуриш, секин югуриш, туриш | 178
172 167 |
62
48 40 |
133
81 78 |
4,0
4,6 15,2 |
| 8 | Олтинчи галда: тез югуриш, секин югуриш, туриш | 179
173 168 |
58
49 42 |
130 80
77 |
3,8
4,4 12,4 |
Доимий тезланувчи ва узгарувчан машкларни бажаришда суръат усишининг функционал тизимлари, яъни юрак фаолиятининг улчамлари куйидагича узгариб боради:
Туртинчи марта такрорлаб югуришда ЮКТУ 186 уриш дакикага кутарилди.
Бешинчи марта такрорлаб югуришда нафас олиш частотаси 62 цикл/дакикага тенг булади,кейинги тезланишларда ЮКТУ нинг секинлашиши ва нафас олишнинг кийинлашиши кузатилади.











