Жисмоний юклама .Инсон организмига юкламанинг таъсири.
Жисмоний юклама .Инсон организмига юкламанинг таъсири.Организмнинг дастлабки холатида юклама билан унга акс таъсир уртасида тенглик булади: бир турдаги юклама бир хил карши таъсир тугдиради. Юкламанинг хажми ва шиддати канча ката булса, организмда узгариш шунча куп булади; юклама канча кам булса, узгариш хам шунча кам булади.
Лекин организм турли функционал холатда булганда, бундай тенглик кузатилмайди. Бундай холатда бир турда булмаган юкламалар билан бир хил турдаги юкламаларни кушиб бериш хар хил самара беради. Шундай килиб, мунтазам машк килиш натижасида организмнинг функционал имкониятлари ошиб бориши билан бир хилда булган юкламалар организмда тобора кам узгариш ясайди, чунки организм ута кучли юкламаларга куникиб колади.
Жисмоний тарбия жараёнида харакат фаолиятининг мураккаблиги билан бир каторда, жисмонй юкламанинг хамма компонентлари хам ортиб бориши лозим. Купрок куч, тезлик ва чидамлилик каби жисмоний сифатларни ривожлантиришнинг конуниятлари шуни токозо этади.
Н.Н.Яковлевнинг таъкидлашича, жисмоний машклар таъсирида организмда юз берадиган ижобий узгаришлар даражаси юкламанинг хажми ва шиддатига пропорционал эканлиги жуда мухим хисобланади. Юклама канча шиддатли булса, тикланиш ва «урта тикланиш» жараёнлари шунча кучли булади. Организмнинг функционал имкониятлари янада ошишини таъминлаш учун юкламаларни, уларни хажми ва шиддатини ошириб борган холда мунтазам равишда янгилаб туриш зарур.
Жисмоний тарбия жараёнинг энг асосий конуниятларидан бири куйидагича ифодаланади: хар хил жисмоний сифатларни тарбиялаш учун бериладиган юклама параметрларининг усиши ва узгариши харакат тезлиги, огирлик хажми, такрорлашлар сони, ишнинг умумий узок мудатлилиги ва хокозоларда уз ифодасини топади.
Жисмоний тарбия жараёнида фаолликни оширишнинг асосий шартларини бажара олишлик, индивидуаллаштириш ва мунтазамлик прниципларини тахлил килиш муносабати билан куриб чикилади. Янги топшириклар ва улар билан боглик булган юкламаларнинг бажара олишга шугуланувчиларнинг курби етса, юкламалар организмнинг функционал имкониятларига мос келса ёки жинснинг индивидуал хусусиятларига мувофик булсагина талабларни устириб бориш ижобий натижаларга олиб келиши мумкин.
Чарчаш организмнинг кайта тикланиш жараёнларининг органик богланганлиги ва биргаликда бир вактда утишини хисобга олинса, юклама билан дам олишнинг узаро богликлигини тушуниб олиш мумкин.
Машк килиш жараёни таркибига дам олиш хам киради. Дам олиш муайян коидалар утказилгандагина, машкнинг ташкилий кисми булиб хисобланади. Жуда киска ва узок вакт дам олиш машк режасини бузиб, асосий кисмда кам ёки куп машк бажаришга сабаб булиши мумкин. Бунда машк бажаришдаги дам олишни (юклама ва дам олишнинг кушилишини) энг кулай холатда бажариш талаб этилади.
Машк бажарига жараёнида дам олига икки асосий фаолиятни бажаради:
- Машк билан юклама берилгандан кейин организмнинг тикланишини таъминлайди.
- Юклама иш самарадорлигини ошириш сифатида ишлатилади.
Узгарувчан юклама унинг фаолиятидаги хар хил узгаришлар даражасига танани куниктиради.
Л.П. Матвеев маълумотларига караганда, дам олиш деб юкламадан кейин иш кобилятининг тикланиши жараёни тушунилади. Шунинг учун дам олиш юкламани бошкаришда асосий омиллардан бири булиб хисобланади. Юклама кисмлари оралиги канчалик киска ёки узок булиши, хар хил кулланмаларда таъсирнинг
купрок нимага каратилганлигига ва тикланиш жараёнининг конуниятларига караб белгиланади. Бунда оралик уч хил – тула (ёки оддий), каттик (ёки субинтервал), экстремал (ёки суперинтервал) булиши мумкин.
Жисмоний тарбия жараёнида дам олишнинг икки хил усули мавжуд:
- Локайд – суст (нисбий харакатсизлик, фаол харакат килмаслик).
- Фаол (чарчатган, зериктирган машгулотлардан фарк килувчи бошка хил машгулотлар билан шугулланишга утиш).
Лекин бир оралик ёрдамида эришиладиган самарадорлик баркарор эмасдир. У муайян услубдан фойдаланишда хосил буладиган юкламага караб узгаради. Шунинг учун хам бир хил шароитда хам экстремал, хам тула, хам каттик оралик булиб колиши мумкин.
Машкларни кайта такрорлаб, жисмоний сифатлардан куч, тезкорлик ва чакконликни тарбиялаш учун юкламалар уртасидаги дам олиш оралиги оркали бажарилади. Махсус чидамлиликни тарбиялашга каратилган такрорий машк турларининг баъзиларида каттик ораликдан фойдаланган холда юклама берилади.
Жисмоний юклама .Инсон организмига юкламанинг таъсири.











