Чидамлиликни меъёрлаш.
Агар киши бирор-бир огир ишни бажараётган булса, у ибрмунча вактдан сунг бу ишни бажариши тоборо кийинлашиб бораётганини сезади. Айни вактда унинг организмида бир канча жиддий узгаришлар хам руй беради.
Чидамлиликни ривожлантириш йуналишлари буйича юклама берилаётганида организмни аэроб имкониятларида ЮКТУ 100-170 дак/ур. булиши зарур: ЮКТУ 100 дак/уришдан кам булганда, бундай юклама чидамлиликни ривожланишига таъсир этмайди, балки чидамлиликни тиклаш максадида кулланиладии ЮКТУ 170 дак.уришдан ортикча булганда эса тезкор-кучлилик сифатига эга булган анаэроб имкониятлар ошади.
Кичик ёшдаги мактаб укувчиларида чидамлилкни кандай йуллар билан ривожлантирилишини курсатиб берганлар. Бирок махсус адабиётларда бу сифатни ривожлантириш учун керакли воситалар, усуллар ва юкламалаш йуллари хамда харакатлар уртасидаги карама-каршиликлар курсатилмаган. Баъзи муаллифлар давомий юкламани бир шиддатда куллашни тавсия этадилар. Бошкалар эса давомийлиги булгани холда унинг шиддатли узгаришига эътибор берадилар.
Шунинг учун мактабдаги жисмоний тарбия дарсларида бериладиган жисмоний машклар юкламасининг дарс услуби, машкларни фазалаш микдори билан муносабати етарли даражада ишлаб чикилмаган.
Чидамлиликни ривожлантиришга бериладиган юклама шиддати усиб борувчи машклар билан кучайтирилади. Шунинг учун унинг сифат курсаткичлари ката булмайди.
7-10 ёшли укувчиларнинг ёш хусусиятларини урганиш жараёнида мушак харакатлари курсаткичлари буйича кислародга булган эхтиёж ортиб бориши кузатилади.
Бир соатлик жисмоний тарбия дарсида мактаб укувчиларининг чидамлилигини тарбиялаш учун бериладиган 8-12 дакикали югуришнинг юклама шиддати оптимал булганда ЮКТУ 150-160 дак/уришга тенг булади.Хозирги кунда чидамлиликни бахолашда 5-7 дакикали югуриш тест оркали аникланади. Кисларод истеъмоли 75% юкламада 33-36 мл/дакика кг га, ЮКТУ эса 165-170 дак/уришга тенгдир. Нафас олиш частотаси 24-26 цикл/дакика булса энергия сарфи эса 115,2 кал/дакикага тенг булади.
Шундай килиб, 7-10 ёшли болаларнинг циклик машкларида организм чидамлилигини ривожлантириш, аэроб энергия билан таъминлаш режимида ишлаш максадга мувофикдир.
Укувчилар организмидаги мушаклар машк бажаришда купрок кучланиш билан ишлайди. Кичик мактаб ёшдаги болаларда бажариладиган машкларнинг вакти 4-5 дакикадан ошмаслиги, нафас олиш ва бошка курсаткичлар мухим ахамиятга эга. Шу билан бирга, мушакларга кисларод ташиш билан боглик физиологик жараёнлар 50% юклама чегарасида колади.
Катта шиддатдаги юкламаларни уртача шиддатдаги юкламалар билан бирга кушиб олиб бориш кичик мактаб ёшдаги болаларда умумий чидамлиликни ривожлантиришга ёрдам беради.
Доимий равишда кулланиладиган машкларни бажаришда юрак-кон томир уриши 150-170 тага кутарилади ва организмнинг аэроб-анаэроб имкониятларини оширади.
Бунда хар-хил шиддатда югуриш билан чидамлиликни ривожлантиришнинг куйидаги таркибий кисмлари аникланади:
а) 95-100% максимал югуриш 3-4 марта 12-16 сония давомида
такрорланади. Машклар 130-160 сонияни ташкил килади: б) 90% максимал югуриш 2-3 марта 50-60 сония давомида такрорланади. Машклар уртасидаги интервал оралиги 130-160 сонияни ташкил этади:
г) 60% максимал югуриш 2-3 марта 70-90 сония давомида такрорланади. Машклар уртасидаги интервал оралиги 150-165 сонияни ташкил килади.











