Boshlang‘ich sinflarda otni o‘rganishdagi asosiy vazifalar.
O‘quvchilarda kuzatish, muhim narsalarni sezish ko‘nikmalarini shakllanitrish, atrof-muhit haqidagi bilimlarni boyitish bilan bir vaqtda ularning nutqini o‘stirish vazifasini ham amalga oshiriladi.
1-jadval
| 1.1 Ot | Sifat | 1.2 Son | Fe’l |
| 1.Predmet bildiradi.
|
1.Predmet belgisi bildiradi. | 1.Predmetning
sano-g‘ini va tartibini bildiradi. |
1.Predmet harakatini bildiradi.
|
| 2.Kim? yoki nima?
so‘rog‘iga javob bo‘ladi.
|
2. Qanday? qanaqa? so‘rog‘iga javob bo‘ladi. | 2. Necha? yoki nechanchi?
so‘rog‘iga javob bo‘ladi. |
2. Nima qildi? Nima qiladi? Nima qilayapti? Nima qilmoqchi kabi so‘roqlarga javob bo‘ladi |
| 3. Birlik va
ko‘p-likda qo‘llanadi.
|
3. O‘zgardi | 3.Asosan o‘zgarmaydi | 3. Bo‘lishli va bo‘lishsiz shaklda qo‘llaniladi. |
| 4.Egalik qo‘shimchalari bilan o‘zgaradi. | 4.Gapda ikkinchi darajali bo‘lak vazifa-sida keladi. | 4.Gapda ikkinchi darajali bo‘lak vazi-fasida keladi. | 4. Shaxs-son qo‘shimchalari bilan tuslanadi. |
| 5.Kelishiklar bilan turlanadi. | 5. Uch zamonni bildiradi. | ||
| 6.Gapda ega yoki ikkinchi darajali bo‘lak vazifasi keladi. | 6.Gapda kesim vazifasida keladi. |
1.3 Otni o‘rganish metodikasi
Otni o‘rganishga tayyorlov bosqichi savod o‘rgatish davriga to‘g‘ri keladi. Bu bosqichda o‘quvchilar predmetlarni va ularni nomi bo‘lgan so‘zlarni farqlashga o‘rganadilar. So‘zning lekik ma’nosi (har bir so‘z ma’no bildirishi)ga e’tibori oshiriladi, ma’nolarni hisobga olgan holda so‘zlar (qushlar, meva va sabzavotlar va hokazolarni bildirgan otlar)ni gruppalash ko‘nikmasi shakllantiriladi. So‘zlarni leksik ma’nosi asosida gruppalash mashqlari otlarni taqqoslash, o‘xshash tomonlarini aniqlash, abstraklashtirish ko‘nikmasini o‘stiradi. Shunga qaramay, gramatik tushunchani shaklantirish uchun o‘quvchilar so‘zning aniq ma’nosini bilmaydilar, so‘zning leksik ma’nosini bilish bilan birgalikda uning grammatik belgilarini ham o‘zlashtirish zarur.
Keyingi bosqichda otning leksik ma’nolari va grammatik belgilari ustida maxsus ishlanadi. (kim yoki nima so‘rog‘iga javob bo‘lishi, predmet bildirishi tushuntiriladi) O‘quvchilar kim? So‘rog‘iga javob bo‘lgan otlardan farqlashni o‘rganadilar. Bu bosqichda ular so‘zlarni so‘roq berish bilan farqlashni bilib oladilar, bolalarda mavxum grammatik tafakkur o‘sib boradi. Bolalarda ko‘pgina atoqli otlarni bosh harf bilan yozish ko‘nikmasi shaklanib boradi.
2-sinfda otlarning leksik ma’nosi, atoqli va turdosh otlar haqidagi bilim chuqurlashtiriladi va sistemalashtiriladi bolalar otlarda son bilan tanishtiriladi.
“Ot” tushunchasini shakllantirish uchun shu so‘z turkumiga kiradigan otlarni asosiy leksik gruppalarga ajratish, barcha otlarga xos bo‘lgan belgilarni ko‘rsatish, ularning nutqimizdagi rolini ochish muhim ahamiyatga ega. Shu maqsadda mavzuni o‘rganishga bag‘ishlangan birinchi darslardayoq predmetlarni bildiradigan so‘zlar sistemaga solinadi. Shu so‘zlarning hammasi uchun umumiy bo‘lgan belgilar aniqlanadi. Bu so‘zlar predmetlarni bildirib, kim? Yoki nima? So‘rog‘iga javob bo‘ladi.
Dasturga ko‘ra, boshlang‘ich sinf o‘quvchilarini sifat va boshqa so‘z turkumlaridan yasalgan mavxum ma’nodagi (yaxshilik, go‘zallik, ishonch, o‘kinch kabi) otlar bilan tanishtirish talab etilmaydi. Ammo matnda uchrasa va o‘quvchilar qiziqib so‘rasalar, otlar bolalar o‘rgangan belgilari asosida nima so‘rog‘iga javob bo‘lishi, predmet nomini bildirishi tushuntiriladi.
Otlarning nutqda katta ahamiyatga ega ekanini ko‘rsatish uchun o‘qituvchi o‘qish kitobidan matn shu so‘zlarsiz o‘qishni topshiradi. O‘quvchilar matn otlari tushirib qoldirilib o‘qiganda, matn mazmunini tushunib bo‘lmasligini anglaydilar. Xlosa chiqariladi: ot atrofimizni o‘rab olgan predmetlarning nomi, bu so‘zlarsiz bir-birimizga o‘z fikrimizni tushuntira olmaymiz.
