Embrionda qon aylanishi haqida batafsil ma’lumotlar.

Embrionda qon aylanishi haqida batafsil ma’lumotlar.

Embrion; kislarodga ozuqa moddalariga boy bo`lgan qonni bachadon devoridagi plottsentadan oladi. Yo`ldoshdan kindik venasi boshlanib, kindik orqali o`tadi. Kindik venasidan arterial qon oqadi, u embrionni jigar qismiga 2 tarmoqqa ajraladi.

Ularning biri darvoza venasiga, ikkinchisi pastki kovak venaga quyiladi, darvoza venasiga davom etgan tarmoq, jigar orqali o`tib, jigar venalari sifatida pastki kovak venasiga quyiladi.Natijasida kindik venasi orqali oqib kelayotgan arterial qon jigar orqali yoki to`gridan-to`gri pastki kovak venaga quyiladi.

Pastki kovak venadagi aralash qon yurakning o`ng bo`linmasiga quyiladi, embrion yurakning o`ng bo`lmasi oval darcha orqali chap bo`lmacha bilan qo`shilgan bo`ladi. Shu sababli o`ng bo`lmachaga quyilgan aralash qon oval darcha orqali chap bo`lmachaga va qisman o`ng qorinchaga o`tadi. O`ng qorinchaga tushgan qon esa o`pka arteriyasiga davom etadi, chap bo`lmachaga o`tgan qon chap qorinchaga davom etadi.

embrion o`pkasi ishlamaganligidan o`pka arteriyasidan yo`nalayotgan qon to`gri tushuvchi aortaga davom etadi.

Embrionda qon aylanishi haqida batafsil ma’lumotlar.

Embriondagi qon kindik arteriyasi orqali chiqadi, kindik arteriyasi juft bo`lib, ulardan aralash qon oqadi va bu arteriyalar embrioning ichki yonbosh arteriyasidan boshlanadi. Tug`ilgandan so`ng o`pka ishga tushib ichki a`zolar o`z vazifasini bajara boshlaydi, kindik bog`lanib nafas olish natijasida kichik qon aylanish doirasining ishga tushishi quyidagi o`zgarishlarga sabab bo`ladi.

1. O`pka arteriyasi va aorta orasidagi arterial nay yopilib birinchi 8-10 kun ichida boylam arteriyasiga aylanadi.
2. O`ng bo`lmacha va chap bo`lmachalar orasidagi oval darcha bola tugilgandan so`ng bekiladi.
3. Kindik venasi jigarning yumaloq boylamiga aylanadi.
4. Kindik arteriyasining boshlanish qismi yopilmasdan siydik qopchasining yuqori arteriyasiga uning davomi esa siydik qopchasini kindik sohasi bilan birlashtiruvchi boylamiga aylanadi.
5. Kindik venasi bilan pastki kovak vena orasidagi nayi venoz boylamiga aylanadi.

Limfa tizimi.

Limfa tizimi qon tomirlar sistemasiga qo`shimcha bo`lib, ularning kapilyariga so`rila olmaydigan moddalarning to`qima va hujayralaridan chiqarib turadigan qo`shimcha tomirlar tizimidir. Limfa kapilyariga malekla ogirligi va hajmi katta bo`lgan moddalar so`riladi.

Limfa to`qimalari qonning shaklli elementi bo`lgan limfotsit ishlab chiqaradi.

Limfa tizimining quyidagi tarkibiy qismlari bo`ladi: limfa kapilyari, limfa kapillyar to`ri, limfa tomiri, limfa tuguni, asosiy limfa yo`li. Limfa kapilyari to`qimalardan qovuzloq shaklida berk kengayma holatidan; boshlanuvchi naychalar tizimidan iborat, qon tomir kapilyarlariga esa aksincha arteriyalar va venulalar bilan bog`lanuvchi ikki tarafi ochiq naychadir.

Qon tomir kapilyari singari limfa kapilyarining devori ham bir qator endoteliy hujayralaridan tuzilgan, lekin limfa kapilyarining diametri kattaroq bo`ladi.

Ular quyidagi sohalarda uchraydi: bosh va orqa miyada, tog`ay moddalarida, terining epidermis qavatida, ichki a`zolarning epiteliy katlamida . Limfa kapilyari berk holatda boshlanib, bu limfa kapilyarining  to`rini hosil qiladi. Undan limfa tomiri boshlanib bu tomirlar devori kalinlashadi va u sillik mushak tolalaridan tuzilgan bo`lib, uning ichida limfa suyuqligini bir tomondan oqishini ta`minlovchi klapanlar bo`ladi. Yirik limfa tomir vena qon tomiri bilan birga joylashib ularning nomi bilan ataladi.

Limfa tomirlari ma`lum joylarda limfa tugunlariga bo`linadi. Qo`lning limfa tomirlari asosiy limfa tomirlarida quyilguncha 5-8 marotaba limfa tugunlariga bo`linadi, oyoqda esa 8-10 marotaba limfa tugunlariga bo`linib, so`ngra asosiy limfa yo`llariga quyiladi.

Limfa tugunlarining miqdori tuban darajadagi sut emizuvchi hayvonlardan primatlarga qarab  oshib boradi.Ular odamda ayniqsa ko`p bo`lib jag` osti tutqichida, chov sohasida, qo`ltiq osti, tirsak va tizza osti chuqurchasiga uchraydi.

Limfa tugunlari zich biriktiruvchi to`qimalardan tuzilgan, kapsula bilan o`ralgan, bu kapsula limfa tugunlarining ichiga to`siqlar chiqaradi, to`siqlar orasida limfosit va magiz moddasi shaklida joylashadi, har bir limfa tugunchasiga bir necha limfa keltiruvchi tomir quyiladi. Bu limfa keltiruvchi tomir kapsulani teshib o`tadi, sinuslarga ochiladi.

Limfa tugunlarida hosil bo`lgan limfotsit qushilib tugunlardan chiqib ketuvchi tomirlardan o`tadi. Olib chiqib ketuvchi limfa tomirlarini miqdori kamroq lekin diametri katta bo`ladi. Lima tugunlarining vazifasi:

1. Limfotsit yetishadi 2. Limfa suyuqligi tozalanadi.
2. Antitela ishlab chiqaradi.
3. To`qimalar ushlanib qolib mexanik filtr vazifasini o`taydi.

Embrionda qon aylanishi haqida batafsil ma’lumotlar.

Mavzular.

manba