Fenollar.Tabiatda uchrashi, gomalogik qatori, nomlanishi va izomeriyasi. Olinish usullari.
Fenollar aromatik oksibirikmalar vakillari bo’lib, gidroksil guruhi to’g’ridan-to’g’ri benzol xalqasi bilan bog’langan. Agar gidroksi guruh yon zanjirda joylashgan bo’lsa, bunday oksibirikmalar aromatik spirtlar deb ataladi. Fenollar xalqadagi gidroksil guruhining soniga qarab bir atomli, ikki atomli, uch atomli bo’lishi mumkin.
Izomeriyasi va nomlanishi.
Ikki atomli fenollar uchta izomerga ega:
Uch atomli fenollar ham uchta izomerga ega:
Fenollar.Tabiatda uchrashi, gomalogik qatori, nomlanishi va izomeriyasi. Olinish usullari.
Olinishi.
1.Sanoatda toshko’mir smolasini (degta) oldin ishqor bilan qayta ishlab, keyin kislotali eritma bilan qayta ishlanadi:
С 6 H 5ONa H 2 SO 4 NaHSO 4 C 6 H 5OH
2.Benzol sulfokislotaning natriyli tuziga ishqor qo’shib va uni qizdirib olinadi:
o 360 C
C6 H 5 SO3 NaNaOH C6 H 5OH Na 2 SO3
Hosil bo’lgan fenol ishqor ta’sirida fenolyatga aylanadi, fenolyat kislotali eritma ta’sirida yana fenolga aylanadi. Ya’ni
C 6 H 5ONa H 2 SO 4 C 6 H 5OH NaHSO 4
3.Benzolni galogenli hosilasini gidrolizlab olinadi:
Cl OH
+ HCl
4.Birlamchi aromatik aminlarga nitrit kislota ta’sir ettirib, oldin diazobirikmalar olinadi va buni gidrolizga uchratib fenol olinadi:
5.Fenol sanoatda kumol jarayoni orqali olinadi. Bu usulda sanoatda bir vaqtning o’zida ikkita kerakli qimmatbaho modda olinadi (1949) (kumol bu – izopropil benzoldir):
Fizikaviy xossalari. Fenollarning barchasi kristall holidagi moddalar bo’lib, fenol 42,3oS da suyuqlanadi, 182oS da qaynaydi. U havoda oksidlanib, oldin pushti rangga, so’ngra qo’ng’ir rangga bo’yaladi. Fenol suvda yomon eriydi, hidi o’tkir, suv bilan 16oS da suyuqlanadigan kristallgidrat C 6 H 5OH H 2O hosil qiladi. Fenol temir (III)-xlorid bilan binafsha rang, krezollar esa havorang kompleks hosil qiladi. IQ-spektrida…
Fenollar.Tabiatda uchrashi, gomalogik qatori, nomlanishi va izomeriyasi. Olinish usullari.
