Joyda doiraviy qayrilmani rejalash.
Joyda doiraviy qayrilmani rejalash.Chiziqli inshootlarni qurishda doiraviy egrining joyda belgilangan bosh (EB, EU, EO) nuqtalari etarli bo‘lmaydi. SHuning uchun ular oraligida egrining radiusiga qarab K yoyga teng har 5, 10, 20 m da yotadigan PvR2, R3 … nuktalar belgilanadi. Bu masala egrini batafsil rejalash deyiladi, kupincha to‘g‘ri burchakli, kutbli koordinatalar va davom ettirilgan vatarlar usullarida echiladi.
Tugri burchakli koordinatalar (perpendikulyar) lar usulida EB yoki EO nuqtasiga urinma bo‘lgan AV chiziqnn abssissa o‘qi x1, va Rradiusni ordinata o‘qi u deb qabul qilinib, egrida yotgan Rg R2, P3… nuqtalarning o‘rni to‘g‘ri burchakli koordinatalar bo‘yicha aniklanadi. Bu holda berilgan K yoyga teng bo‘lgan markaziy burchak qiymati γ=180°K/πR formulada, koordinatalar qiymatlari formulalarda hisoblanadi.
Hisoblangan abssissa x1 va ordinata u2 EB va EO dan ular o‘rtasi EO‘ga qarab urinma AV va unga perpendikulyar bo‘yicha lenta yoki ruletka yordamida qo‘yylib egrida PvR2, R3, … nuqtalar belgilanadi.
Kutb koordinatalar (burchaklar) usuli aylananing biror A nuqtasidagi Yoylari teng urinma va vatar hosil qilgan burchaklar tegishli markaziy burchaklarning yarmiga tengligiga asoslanadi. Vatar Sva R kiymatlari ma’lum bo‘lganda
Sinγ/2 =S/2R formuladan uqiymati topiladi.
A nuqtaga teodolit o‘rnatilib, alidada va limb nollari tutashtiriladi, truba V nuqtaga karatiladi va AV yo‘nalishdan alidadani burash orqali u/2 burchak limbda qo‘yilib, ko‘rish o‘qi yo‘nalishida Skesma o‘lchanib, R nuqta- ning egri chiziqdagi o‘rni hosil qilinadi. Keyin alidada doirasi AV yo‘nalishdan u burchakka buraladi. Lenta boshlanishi R nuqta bilan tutashtirilib, u truba qarash o‘qi tomonga tortiladi va R1 nuqtadan Smasofa o‘lchanib, R2nuqta topiladi.
Qolgan nuqtalar o‘rni ham shu tartibda topilib, P1,P2,R3 nuqtalarga qoziqlar qoqiladi. Davom ettirilgan vatarlar usulida egri chiziqning radiusi Rva vatar Sberilgan uzunliklari bo‘yicha Sinγ/2 = S/2Rformulada u burchak hisoblanadi va quyidagi
x1=/ Rsiny1 = 2Rsin 2y/2
x2 = R sin 2y, u2 = 2Rsin2.2u/2
xp= Rsin2y y2=2 Rsin2 nu/2
formuladan foydalanib, R1 nuqtaning o‘rni, to‘g‘ri burchakli koordinatalar usulida rejalanadi. Uni mahkamlab AR , vatar yo‘nalishida Skesma o‘lchanadi va topiladi, R2 nuqta mahkamlanadi. Egri chiziqdagi R2 nuqtaning o‘rni (lentada va ruletkada) kesmalarni chiziqli kesishtirish orqali topiladi. Teng yoqli P1 , R2 , R3 va OR1R2 uchburchaklar o‘xshashligidan doimiy oraliq (siljish) deyiladigan dqiymati d = S2/Rformulada hisoblanadi.
Inshootning balandligini aniqlash. Inshoot balandligini, masalan, binoning balandli-gini aniqlash uchun uning yaqinidagi A nuqtaga teodolit o‘rnatiladi.
Inshoot yuqori va pastki nuqtalariga truba qaratilib, qiyalik ν1 va ν2 burchaklar o‘lchanadi. AB=D qiya masofa lentada yoki ipli dalnomerda o‘lchanib, uning gorizontal qo‘yilishi tegishli ravishda S=Dcosν yoki S=Dcos 2ν formulalar yordamida hisoblanadi. U holda inshoot balandligi h= S(tgv1 -tgv2).
Inshoot qurishda uning poydevori chuqurligi tubi balandligi loyiha-viy kiymatiga teng bo‘lguncha muntazam ravishda uni kavlash jarayonida tekshirib tushiriladi.
Chuqurlik tubiga reyka o‘rnatilib, truba belgilangan nuqtaga qaratiladi, qiyalik burchagi v hamda ipli dalnomerda qiya D masofa o‘lchanadi. Chuqurlik tubining reperga nisbatan pasayishi h = D/2 sin 2v formuladan hisoblanadi. Joyda doiraviy qayrilmani rejalash.
Muallif: A. Ganiyev.
