Maqsadga erishish yo‘lini va usullarni tanlash. Test shakllari va turlari.
Hozirgi kunda respublikamizda test vazifalarini o‘rtacha o‘tkazish normativlari ishlab chiqilgan. Albatta bu testlar har bir o‘quv dargohi maqsadidan kelib chiqqan holda o‘tkazilishi ham nazarda tutilgan.
- Joriy nazorat: 10-15 savoldan iborat bo‘lib, unga 10-15 daqiqa
- Oraliq nazorat: 25-30 savol, 30-40 daqiqani o‘z ichiga
- Yakuniy nazorat: 50 savol, 1-1,5 soatni o‘z ichiga
Bundan tashqari fanning yo‘nalishidan kelib chiqqan holda va talabalar darajasidan kelib chiqqan holda test turlari, shakllari tanlanishi lozim. Test turlarini quyidagi guruhlarga ajratish mumkin.
- Eslash, yodda saqlash, tanish kabi psixik jarayonlarning borishini ta’minlovchi Bu testlar mustahkamlash va tekshirish vazifasini bajaradi.
- O‘zlashtirishning reproduktiv darajasini o‘lchovchi testlar. Bu testda talaba o‘z bilimlarini tipovoy ya’ni o‘rgangan holatida qo‘llay olishi talab Bu testlarni ishlashda talaba to‘rt xil psixologik operatsiyani bajarishi lozim:
- formulani eslash;
- tengliklarni eslash;
- v) Shunga o‘xshash misollarni eslash;
- g) misolni
Bunday test talabalarda bilim, malaka va ko‘nikmalarini baholashga yordam beradi. Ammo bu testda ko‘proq qo‘llay olish nazarda tutiladi. Bunday testlar ijodiy fikrlash darajasiga ta’sir etmaydi va ularni reproduktiv testlar deb atash o‘rinli bo‘ladi.
- Produktiv test Bunday testni echishda talabadan ijodiy yondaShuv talab etiladi.
Bunday testni echish uchun talaba 5-6 ta operatsiyani bajarishi lozim. Bu test mantiqiy fikr yuritishni va izchillikni talab etadi. Buning uchun o‘quv jarayonida echilgan mashqlardan bir oz boshqacharoq (netipovoy) vazifalar tanlab olinishi kerak bo‘ladi.
- Izlanuvchan – ijodiy test Ma’lumki ijod – bu qandaydir yangi echimni topishdir. Buning uchun bu testda standart bo‘lmagan vazifalar beriladi. Bu murakkab test bo‘lib, ijodni rivojlantirishda va iqtidorli talabalarni tanlab olishda ishlatiladi.
Testlarning shakliga ko‘ra ham bir qancha guruhlarga ajratish mumkin.
- Yopiq Bu test shart yoki so‘roq va bir qancha javoblardan tuzilgan bo‘lib, bittasi to‘g`ri javob hisoblanadi. Uning yopiq test deyilishiga sabab, talaba o‘zining to‘g`ri javobini bera olmaydi. U faqat mavjud javoblardan bittasini tanlashi mumkin. Bunday testlarni tuzishda yuzakilikdan ehtiyot bo‘lish kerak va javoblar tuzayotganda mantiqiylik va tahlilga asoslanishi lozim.
- Ochiq Bu testda shart va so‘roq beriladi. Javob esa mustaqil talaba tomondan topiladi. Bunda eng muhim o‘zaki so‘z tushirib qoldirilishi mumkin, ana shu o‘zakda esa so‘z topilishi lozim.
- Munosiblikni tanlashga qaratilgan Bu testlar ajratish va joy – joyiga qo‘yish kabi operatsiyalarni bajarishda ishlatiladi.
- Izchillikni o‘rnatishga bag`ishlangan Bunda tartibsiz berilgan elementlar izchil ketma – ketlikda joylashtirilib chiqishi kerak.
3.4. Natijani baholash va o‘zlashtirish darajasini aniqlash
B.Blum taksonomiyasi mavhum tushunchalarni baholashda nimalarga e’tibor qaratish lozim degan savolni yoritishga yordam beradi. Agar o‘qituvchi mavhum tushunchalarni qo‘llagan bo‘lsa B.Blum taksonomiyasidan foydalanishi mumkin. Taksonomiya tushunchasi o‘zaro izchil algoritmik bog`langan tizimni bildiradi. Ushbu taksonomiyadan ham baholash jarayonida foydalanish mumkin.
Bilim, ko‘nikma va malakalarni muvaffaqiyatli o‘zlashtirish testlarini ishlab chiqish
( V. Bespalko bo‘yicha)
| Test maqsadi | Testlar toifasi va turlari | Xususiyatlari
|
Javoblar | Test topshiriqlarini ifodalash namunalari | |||
|
Talabalar avval o‘rgangan materialni tanishini tekshirish (o‘zlashtirishnin g I darajasi) |
1. Tanib olishlikk oid topshiriq | a | Bir vaqtni o‘zida (aytib berish uchun) topshiriq va javobdan iborat bo‘ladi | «Ha»
«Yo‘q» |
… hisoblanadimi? | ||
| 2. Ajratib olishlik oid topshiriq | ka | Savol hamda tanlash uchun javob variantlaridan iborat
bo‘ladi |
1)
2) 3) 4) |
…Shulardan qaysi biri… to‘g‘riligini ko‘rsating | |||
| 3. Tasniflashlikka oid topshiriq | Mos qismlarni taqqoslash topshiriqlaridan iborat bo‘ladi | 1-(a)
2-(v) 3-(b) 4-(g) |
Mosliklarni ko‘rsating (ularning tushunchasi va belgilanishi) | ||||
| Tashqi aytib berishlarisiz
esda qolganlar bo‘yicha o‘zlashtirilgan ma’lumotlarni qayta aytib berish va Shular asosida namunaviy topshiriqlar echish ko‘nikmalarini tekshirish (o‘zlashtirishnin g II darajasi) |
1. Qo‘shimchalar qo‘yiladigan testlar |
|
Hohlagan shaklda: og‘zaki, belgili, chizmalarda taqdim etilgan fikrlarni
to‘ldirish talab etiladi |
yo‘q | … (formulani) to‘ldiring,
(etishmayotgan elementni)… ko‘rsating
|
||
| 2. Tuzilishlik
(konstruktorlik)k oid testlar |
a | Esda qolganlarni aytib berishlarsiz qayta takror tiklashni talab etadi | yo‘q | Bu “(tushuncha / ifodalash ko‘rsatiladi) nima?”… CHizma chizing
… Uchun formulani yozing
|
|||
| 3. Namunaviy topshiriqlar | Ma’lum bo‘lgan qoidalarni qayta tiklash va uni izlanayotgan natija uchun qo‘llash talab etiladi | 1)
2) 3) 4) |
Namunaviy topshiriq | ||||
| Ijodiy fikrlash ko‘nikmalarini tekshirish | Nooddiy topshiriq | lar | Namunaviy tartib ostidagi topshiriqlarni oxiriga etkazishda, | 1)
2) 3) |
Nooddiy topshiriqlar
|
||
| (o‘zlashtirishnin g III darajasi) | qo‘shicha
ma’lumotlarni qidirish uchun, dastlabki sharoitlarni o‘zgartirish talab etadi. |
4) | |||||
