OYOQ SKELETI HAQIDA MA’LUMOTLAR.
Chanoq suyagi
Chanoq suyagi, himoya va tayanch vazifasini bajaradigan yassi suyaklar guruhiga kirib uch qismdan tashkil topgan: yonbosh suyagi, qov suyagi, o`tirg`ich suyagi. 16 yoshgacha bu suyaklar alohida bo’lib, o`zaro tog`aylar vositasida birikadi. Suyaklarning qo`shilish sohasi, son suyagining boshchasi kirib turadigan sirka kosachasiga to`g`ri keladi. Bu hosilaning tubida chuqurcha, yarimoysimon yuza va yuza sohasida o`yma ko`rinadi. Yonbosh suyagida tana qismidan tashqari, uning serbar qanot qismi bo’ladi. Qanotning yuqori qismi qirrni hosil qiladi. Bu qirraga qorinning serbar mushaklari birikadi. Yonbosh suyagining qirrasi oldingi tarafda oldingi yuqorigi o`simta va oldingi ostki o`simta bilan tugaydi. Yonbosh suyagining orqa sohasi esa orqaning yuqorigi o`simtasi va orqaning ostki o`simtasi bilan yakunlanadi. Yonbosh suyagining tashqi yuzasida chanoqning dumba mushaklari birikishidan hosil bo’lgan dumba yuzasi bo’lib, bu yuzada chiziqlar va hosil bo’ladi. Yonbosh suyagining ichki yuzasida, quloqsimon yuza sohasidan qov suyagi tomonga yo`nalgan, katta va kichik chanoqlarning chegarasi bo’lib hisoblangan hosila bo’ladi. Chanoq suyagining oldingi qismida joylashgan qov suyagi tana qismidan tashqari yuqori shox va pastki shox qismlaridan tashkil topgan. Ikki tarafdagi qov suyaklarining o`zaro birikish yuzalari va chetidagi deyiladi. Qov suyagining yuqori qismida bo`rtiq , qirra, yonbosh suyagi bilan birikish sohasida esa tepalik bo`ladi. O`tirg`ich suyagi tana qismidan tashqari yuqori shoxi pastki shoxi qismlaridan iborat. Bu shoxlarning o`zaro qo`shilish sohasida bo`rtiq hosil bo`ladi. O`tirg`ich suyagining yuqori shoxi o`tirg`ich suyagining o`simtasi bilan tugaydi. Bu o`simtadan yuqorida katta o`tirg`ich o`ymasi o`simtaning ostida esa kichik o`tirg`ich o`ymasi joylashadi. Sirka kosachasining ostida o`tirg`ich suyagi bilan qov suyagining orasida yopqich teshigi hosil bo`ladi. Qov suyagi sohasida yopqich qirra oldingi bo`rtiq va ba’zi xollarda orqa bo`rtiq bo`ladi. Chanoq suyagining ichki yuzasida, yopqich teshigining yuqori qismida egat joylashadi. O`tirg`ich va qov suyaklarining o`zaro qo`shilish sohasidagi shoxi deyiladi. Chaqaloqlarda va o`sish davrida chanoqdagi uchchala suyak alohida bo`lib, tog`ay vositasida o`zaro qo`shilib turadi. 8 yoshda qov va o`tirg`ich suyaklarining shoxlari o`zaro suyaklanadi. 14-16 yoshlarda esa sirka kosachasi sohasida uchchala suyak tanasi qo`shilib, yakka chanoq suyagini tashkil etadi.
Ikki chanoq suyagining dumg`aza suyagi bilan va o`zaro birikishidan chanoq uning bo`shlig`i hosil bo`ladi. Bu bo`shliq yuqorida joylashgan katta chanoq bo`shlig`idan va pastki sohadagi kichik chanoq bo`shlig`idan tashkil topadi. Kichik va katta chanoqlar orasidagi chegarani chizig`i tashkil etadi. Bu chegara quyidagi hosilalardan tashkil topadi: 1) V bel umurtqasi va dumg`aza suyaklari orasidagi bo`rtiq 2) yonbosh suyagidagi chizig`i; 3) qov suyagi qirrasi va shu suyaklar qo`shilishidan hosil bo`lgan simfizisning yuqori yuzasidan hosil bo`ladi. Bu sohada qov yoyi va uning ostidagi burchak joylashadi. Chegara sohasida hosil bo`lgan kichik chanoqqa kirish teshigi deyiladi. Kichik chanoq bo`shlig`ining ostki qismida pastki chanoq teshigi hosil bo`ladi. Chanoq o`lchovlari amaliyotda katta ahamiyatga ega. Uning ichki o`lchovlarini o`lchash murakkab bo`lganligidan, chanoqning tashqi o`lchovlari o`tkaziladi (o`lchanadi).
- Ikki tarafdagi yonbosh suyak qirralari orasidagi masofa — 28-29 sm.
II.Yonbosh suyaklarning oldingi yuqorigi o`siqlari orasidagi masofa 25-27 sm.
- Son suyaklarining katta ko`st o`simtalari orasidagi masofa — 30-32 sm.
- Chanoqning tashqi to`g`ri o`lchovi bo`lib, qov suyaklari orasidagi simfizni hosil etuvchi tog`ay bilan dumg`azaning orqa chuqurchasi (dumg`aza suyagining ustki qirrasi bilan V bel umurtqasining qirrali o`simtasining orasida) orasidagi o`lchov 20 sm.
- Haqiqiy (ichki) to`g`ri o`lchovni aniqlash uchun: tashqi to`g`ri o`lchovdan suyak va to`qima qalinligiga to`g`ri keladigan 8-9 sm ni chiqarib tashlash kerak. 11 sm ga teng bo`lib, qov suyaklari orasidagi simfiz tog`ayi bilan, dumg`aza suyagining uchidagi dum umurtqalari orasidagi masofani tashkil qiladi.
VI.Kichik chanoq bo`shlig`iga kirish teshigining ko`ndalang o`lchovini (1415 sm ga teng) aniqlash uchun o`lchovini ikkiga bo`lish yoki 14-15 sm ni chiqarib tashlash kerak.
- Kichik chanoq bo`shlig`ining chiqish teshigining ko`ndalang o`lchovini aniqlash uchun ikki o`tirgich suyaklari dumboqlarining ichki yuzasi orasidagi masofa (9,5 sm) o`lchanadi. Bu o`lchovga to`qima qalinligi (1-1,5 sm) qo`shilsa kichik chanoqdan chiqish teshigining ko`ndalang o`lchovi (11 sm) hosil bo`ladi.
- Kichik chanoq bo`shlig`idan chiqish teshigining to`g`ri oichovi dum suyagi bilan qov suyaklar orasidagi simfiz tog`ayning pastki yuzasi orasidagi masofadan (12-12,5 sm) to`qimaga to`g`ri kelgan 1,5sm ni chiqarib tashlash bilan aniqlanadi.
Son suyagi
Son suyagi naysimon suyaklar guruhiga kirib, uning yuqori uchida boshcha, boshcha yuzasidagi chuqurcha, bo`yin qismi bo`ladi.
Bo`yin qismining tanaga o`tish sohasida mushaklar birikadigan katta ko`st, kichik ko`st bo`rtiqlari, katta ko`st orqa yuzasining yuqori qismida chuqurcha har ikkila ko`stlar orasida oldingi sohada, orqa sohada esa qirrasi bo`ladi. Bu qirrada kvadrat mushagi birikadigan bo`rtiq joylashadi. Son suyagi tanasining yuqori qismi orqa yuzasining tashqi tarafida mushaklar birikadigan bo`rtiq, ichki tarafida esa hosil bo`ladi.
Son suyagi tanasining orqa yuzasidagi chizigi ikkiga: ichki va tashqi chiziqlarga ajraladi. Bu chiziqlar orasida taqim yuzasi hosil bo`ladi. Son suyagining pastki uchida ichki do`ngsimon o`simta va tashqi do`ngsimon o`simta bo`ladi. Har ikkala do`ngsimon o`simtalarning oldingi yuzasida tizza qopqog`i suyagi bilan birikadigan yuza, orqa sohasida esa chuqurcha hosil bo`ladi. Har bir do`ng usti sohasida chiziqlari bo`lib, ichki (medial) do`ng usti sohasida yaqinlashtiruvchi mushak birikadigan bo`rtiq bo`ladi. Laterial do`ng usti sohasida taqim egati uchraydi.
Orqa sohada chuqurcha, oldingi yuzada esa chiziq joylashadi. Chaqaloqlarda son suyagining tanasi (diafiz) suyaklardan, qolgan soha esa tog`aydan iborat bo`ladi.
Suyaklanish nuqtalari boshchada — 1 yoshda, katta ko`st sohasida — 3-4 yoshlarda, kichik ko`st sohasida — 9-14 yoshlarda hosil bo`ladi.
Son suyagining distal qismida suyaklanish nuqtalari chaqaloqlarning tug`ilish vaqtiga to`g`ri keladi. Son suyagining to`liq suyaklanb ketishi —14-16 yoshlarda bo`ladi.
Tizza qopqog’i suyagi
Tizza qopqog`i suyagi sonning to`rt boshli mushagi payining ichida joylashgan sesamasimon suyak turkumiga kiradi. Bu suyakning yuqori qismida asosi, pastki qismida esa uchi , orqa sohasida bo`g`im yuzasi bo`ladi. Boldir suyaklari
Boldir sohasida ikkita suyak joylashadi. Ichki tarafda katta boldir suyagi, tashqi tarafda kichik boldir suyagi .
Katta boldir suyagi
Katta boldir suyagining yuqori uchida ichki do`ngsimon o`simta tashqi do`ngsimon o`simta bo`ladi. Bu o`simtalarning ustki bo`g`im yuzasida ichki bo`rtiq va tashqi bo`rtiq bo`ladi. Katta boldir suyagining yuqori uchining, tanasiga o`tish sohasining oldingi yuzasida mushak paylarining birikishidan bo`rtiq hosil bo`ladi. Katta boldir suyagining tanasida oldingi qirra, ichki qirra va kichik boldir suyagiga qaragan qirra — bo`ladi. Bu qirralar orasida esa ichki yuza, tashqi yuza orqa yuza hosil bo`ladi. Katta boldir suyagining pastki uchida ichki to`piq, tashqi yuzasida esa kichik boldir suyagi bilan birlashadigan o`yma hosil bo`ladi. Katta boldir suyagining ostki yuzasida oshiq suyagi bilan bo`g`im hosil etadigan yuza bo`ladi. Katta boldir suyagi proksimal uchida suyaklanish nuqtasi tug`ilish davriga to`g`ri keladi. Distal epifiz sohasida suyaklanish nuqtasi 2 yoshda hosil bo`lib, suyaklanib ketishi 16-19 yoshlarda yakunlanadi.
Kichik boldir suyagi
Kichik boldir suyagi naysimon shakldagi suyaklar guruhiga kirib, yuqori uchida boshcha , boshchaning uchi katta boldir suyagi bilan bo`g`im hosil etuvchi yuza uning boshchasi va tanasi orasida bo`yin qismi bo`ladi.
Kichik boldir suyagining tanasida oldingi qirra, orqa qirra, katta boldir suyagi tomonidagi suyaklararo qirra va bu qirralar orasida ichki yuza tashqi yuza hamda orqa yuza bo`ladi. Kichik boldir suyagining pastki uchida lateral to`piq, katta boldir suyagi bilan bo`g`im hosil estuvchi yuza bo`ladi. Lateral to`piqda chuqurcha va egat ko`rinadi.
Kichik boldir suyagining proksimal epifiz sohasida suyaklanish nuqtasi 3-5 yoshda hosil bo`ladi. Distal epifiz sohasida suyaklanish nuqtasi 2 yoshda paydo bo`lib, suyaklanib ketishi 20-22 yoshlarda yakunlanadi.
Oyoq panjasi suyaklari
Oyoq panjasi uch guruh suyaklardan tashkil topadi: oyoq panjasining kaft usti suyaklari, kaft suyaklari, barmoq suyaklari. Oyoq panjasining kaft usti suyaklari esa ikki qator suyaklardan tashkil topgan: birinchi qatorda tovon suyagi, oshiq suyagi joylashadi; ikkinchi qatorning ichki tarafida qayiqsimon suyak, ichki ponasimon suyak , o`rta pona-simon suyak, yon ponasimon suyak bo`ladi. Ikkinchi qatorning lateral qismi kubsimon suyakdan hosil bo`ladi. Oshiq suyagida tana bo`yin qismi boshchasi, qayiqsimon suyak bilan bo`g`im hosil etuvchi yuza uning yuqori qismida g`altaksimon hosila va uning yuqori bo`g`im yuzasi bo`ladi. G`altaksimon hosilaning ikki yon tarafida boylamlar birikadigan yuza hosil bo`ladi.
Oshiq suyagining bo`yin qismida tovon suyagi bilan bo`g`im hosil qiluvchi medial yuza oshiq suyagidagi egat joylashadi.
Oshiq suyagining tanasida lateral o`simta, va orqa o`simta bu o`simta sohasida lateral do`nglik va medial do`nglik bo`ladi. Tovon suyagining orqa yuzasi sohasida bo`rtiq, kubsimon suyak bilan bo`g`im hosil etuvchi yuza, oshiq suyagi bilan bo`g`im hosil etuvchi yuzalar bo`ladi.
Tovon suyagi do`ngligida lateral o`simta va medial o`simta bo`ladi.
Oyoq panjasining kaft usti suyaklari yonidagi suyaklar bilan birikuvchi bo`g`im yuzalari, bo`rtiqlar bo`ladi. Oyoq panjasining kaft suyaklari naysimon shaklidagi suyaklar guruhiga kirib, uning asosi tanasi boshchasidan iborat. Birinchi kaft suyagida bo`rtiq I va beshinchi kaft suyagida bo`rtiq bo`ladi. Oyoq barmoqlari uch guruh falang suyaklaridan hosil bo`ladi: proksimal barmoqlar , o`rta falang , tirnoq falangalari. Bosh barmoqda o`rta falang suyagi bo`lmaydi. Falang suyaklarida boshchasi, tanasi, asosi bo`ladi. Falang suyaklarining boshchasida g`altaksimon hosila bo`ladi. Barmoq suyaklarida mushak paylarining ichida joylashadigan sesamasimon suyaklar uchraydi. Oyoq panjasidagi suyaklarning suyaklanish nuqtasi tovon suyagida embrion taraqqiyotining 6- oyida, oshiq suyakda embrion taraqqiyotining 7-8- oyida, cuboideum suyagida embrion taraqqiyotining 9- oyida, laterial ponasimon suyagida tug`ilganidan so`ng 1 yoshda, kalta naysimon suyaklarning epifiz sohasida suyaklanish nuqtasi 2-3 yoshlarda hosil bo`lib, suyaklanib ketish 20-25 yoshlarda bo`ladi.
