O’zbekiston Respublikasining Osiyo-Tinch okeani mintaqasi davlatlari bilan hamkorligi.
O’zbekiston Respublikasining Osiyo-Tinch okeani mintaqasi davlatlari bilan hamkorligi.
O‘ZBEKISTON — JANUBIY KOREYA MUNOSABATLARI
Koreya Respublikasi O‘zbekiston mustaqilligini 1991-yil 30-dekabrda tan olgan, 1992-yil 29- yanvarda diplomatik aloqalar o‘rnatdi. Ushbu davr mobaynida Respublika rahbariyati tomonidan o‘n to‘rt marotaba (1992, 1994, 1995, 1999, 2005, 2006, 2 marta 2008-yilda, 2009, 2010, 2011, 2012, 2014, 2015 va 2017-yillarda) Koreya Respublikasi rahbarlari bilan uchrashuvlar o‘tkazildi.
2006-yilda Strategik sheriklik to‘g‘risida qo‘shma deklaratsiyasi imzolandi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.M.Mirziyoyevning 2017-yil 22-25 noyabr kunlari Koreya Respublikasiga davlat tashrifi natijalari bo‘yicha Strategik hamkorlikni hartomonlama kengaytirish to‘g‘risida qo‘shma bayonoti qabul qilindi, davlatlararo, hukumatlararo va idoralararo darajadagi 20 dan ziyod kelishuvlar hamda qiymati 10 milliard dollardan ziyod bo‘lgan savdo-iqtisodiy, moliyaviy-texnikaviy va boshqa sohalarda jami 64 hujjatlar imzolandi. Ulardan 4 milliard dollari to‘g‘ridan to‘g‘ri koreys investitsiyalari.
Ikki davlat ortasida parlamentlararo almashuv muvaffaqiyatli rivojlanmoqda. 1995-yilda KR Milliy Assambleyasida “Koreya-O‘zbekiston” do‘stlik Assotsiatsiyasi tuzildi. 2005-yilda Oliy Majlis Qonunchilik palatasida Koreya bilan hamkorlik bo‘yicha maxsus guruh ta’sis etildi.
2017-yilning sentabrida Koreya Respublikasining Milliy Assambleyasi Spikeri Chon Se Gyunning O‘zbekistonga 2018-yilning fevralida esa O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi Spikeri N.Ismoilovning Koreya Respublikasiga tashriflari amalga oshirildi.
1995-yildan buyon davlatlar tashqi ishlar mahkamalari o‘rtasida doimiy ravishda siyosiy maslaxatlashuvlar o‘tkazib kelinmoqda va ularning o‘n ikkinchi doirasi 2016-yilda Toshkent shahrida bo‘lib o‘tdi.
1992-yildagi Savdo bitimiga asosan eng yuqori osonlashtirilgan savdo tartibi joriy etilgan. Koreya Respublikasi O‘zbekistonning Osiyo va Tinch okeani mintaqasidagi savdo sheriklari orasida eng yuqori o`rinni egallaydi.
O‘zR Davlat statistika qo‘mitasining ma’lumotlariga asosan, 2017-yilda ikki davlat o‘rtasidagi tovar aylanmasi 1 360,1 mln. AQSh dollarini tashkil etdi, ulardan eksport 119,8 mln. AQSh doll., import – 1 240,3 mln. AQSh doll. tashkil qildi.
Janubiy Koreya tomonidan O‘zbekiston iqtisodiyotiga kiritilgan investitsiyalarning hajmi 7 mlrd. AQSh doll.dan oshgan.
1994-yildan buyon savdo-iqtisodiy hamkorlik bo‘yicha qo‘shma Hukumatlararo qo‘mita faoliyat yuritadi. Hukumatlararo qo‘mitaning sakkizinchi yig‘ilishi 2016-yil Seul shahrida bo‘lib o‘tdi. Navoiy erkin industrial iqtisodiy zonasi tashkil etilishi Janubiy Koreya ishbilarmon doiralarining faol ishtirokida amalga oshirildi.
1992-yildan beri Toshkentda Koreya ta’lim markazi faoliyat olib bormoqda va tanlov asosida Koreyada til o‘rganish bo‘yicha amaliyotlarni, oliy o‘quv yurtlari o‘qituvchilari va talabalari uchun malaka oshirish kurslarini o‘tkazib kelmoqda. O‘zbekiston Davlat jahon tillari universiteti va Samarqand Davlat jahon tillari institutida koreys tili va madaniyati hamda kompyuter markazlari ish olib bormoqda.
Respublika bo‘yicha jami 13 oliy o‘quv yurtida, 28 maktab, litsey va kollejlarda koreys tili o‘rgatiladi. 1999 yildan “O‘zbekiston-Koreya” do‘stlik jamiyati ish olib bormoqda.
Hozirgi vaqtda ilmiy tadqiqot sohasidagi hamkorlikni yanada rivojlantirish, professor-o‘qituvchilar va talabalar o‘rtasidagi almanishuvni faollashtirish, qo‘shma ilmiy konferensiyalar, simpoziumlar, seminarlar va tadqiqotlar o‘tkazish maqsadida O‘zbekiston oily o‘quv yurtlari Janubiy Koreyaning 30 dan ortiq universitet va ilmiy-tadqiqot markazlari bilan hamkorlik qilib kelmoqda.
2014-yil 1 oktabrda Toshkent shahrida kompyuter, dasturiy injiniring va logistika sohalarida kadrlar tayyorlashga ixtisoslashgan Janubiy Koreyaning “Inha” universiteti filiali ochildi. Munisipal darajada yaqin aloqalar o‘rnatiligan bo‘lib, ushbu doirada Toshkent va Seul, Farg‘ona va Yongin, Namangan va Songnam, Samarqand va Kyongju, Toshkent viloyati va Kyonsan-Pukto hamkorlik kelishuvlari mavjud.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti farmoniga binoan Janubiy Koreyaning O‘zbekistondagi sobiq elchilari Choy Yong Ha (1999), Mun Hayong (2007) va Chon De Wan (2013), “Korea- O‘zbekiston” do‘stlik jamiyati raisi Kim Yun Sik (2005) Koreya Respublikasi Milliy Assambleyasi sobiq spikeri Li Man Sop (2006), “Korea post” jurnali prezidenti-noshiri Li Kyong Sik (2009), Koreya Respublikasi Milliy Assambleyasi deputati Kim Yong Gu, “Korean Air” kompaniyasi raisi Cho Yang Ho va Koreya savdo-sanoat palatasi raisi Song Kyung Shik (2011) “Do‘stlik” ordeni bilan taqdirlangan.
O‘ZBEKISTON-XITOY MUNOSABATLARI
Xitoy Xalq Respublikasi O‘zbekiston Respublikasi mustaqilligini 1991-yil 27-dekabrda tan olgan. 1992-yil 2-yanvarda diplomatik munosabatlar o‘rnatilgan. Ikki tomonlama hamkorlik munosabatlarning barcha jabhalarini qamrab olgan bo‘lib, do‘stona va o‘zaro manfaatdorlik ruhida olib borilmoqda. Ikki davlat rahbarlari o‘rtasida o‘rnatilgan o‘zaro moliyaviy-texnikaviy va boshqa sohalarda jami 64 hujjatlar imzolandi. Ulardan 4 milliard dollari to‘g‘ridan to‘g‘ri koreys investitsiyalari.
Ikki davlat ortasida parlamentlararo almashuv muvaffaqiyatli rivojlanmoqda. 1995-yilda KR Milliy Assambleyasida “Koreya-O‘zbekiston” do‘stlik Assotsiatsiyasi tuzildi. 2005-yilda Oliy Majlis Qonunchilik palatasida Koreya bilan hamkorlik bo‘yicha maxsus guruh ta’sis etildi.
2017-yilning sentabrida Koreya Respublikasining Milliy Assambleyasi Spikeri Chon Se Gyunning O‘zbekistonga 2018-yilning fevralida esa O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi Spikeri N.Ismoilovning Koreya Respublikasiga tashriflari amalga oshirildi.
1995-yildan buyon davlatlar tashqi ishlar mahkamalari o‘rtasida doimiy ravishda siyosiy maslaxatlashuvlar o‘tkazib kelinmoqda va ularning o‘n ikkinchi doirasi 2016-yilda Toshkent shahrida bo‘lib o‘tdi.
1992-yildagi Savdo bitimiga asosan eng yuqori osonlashtirilgan savdo tartibi joriy etilgan. Koreya Respublikasi O‘zbekistonning Osiyo va Tinch okeani mintaqasidagi savdo sheriklari orasida eng yuqori o`rinni egallaydi.
O‘zR Davlat statistika qo‘mitasining ma’lumotlariga asosan, 2017-yilda ikki davlat o‘rtasidagi tovar aylanmasi 1 360,1 mln. AQSh dollarini tashkil etdi, ulardan eksport 119,8 mln. AQSh doll., import – 1 240,3 mln. AQSh doll. tashkil qildi.
Janubiy Koreya tomonidan O‘zbekiston iqtisodiyotiga kiritilgan investitsiyalarning hajmi 7 mlrd. AQSh doll.dan oshgan. 1994-yildan buyon savdo-iqtisodiy hamkorlik bo‘yicha qo‘shma Hukumatlararo qo‘mita faoliyat yuritadi. Hukumatlararo qo‘mitaning sakkizinchi yig‘ilishi 2016-yil Seul shahrida bo‘lib o‘tdi.
Navoiy erkin industrial iqtisodiy zonasi tashkil etilishi Janubiy Koreya ishbilarmon doiralarining faol ishtirokida amalga oshirildi. 1992-yildan beri Toshkentda Koreya ta’lim markazi faoliyat olib bormoqda va tanlov asosida Koreyada til o‘rganish bo‘yicha amaliyotlarni, oliy o‘quv yurtlari o‘qituvchilari va talabalari uchun malaka oshirish kurslarini o‘tkazib kelmoqda.
O‘zbekiston Davlat jahon tillari universiteti va Samarqand Davlat jahon tillari institutida koreys tili va madaniyati hamda kompyuter markazlari ish olib bormoqda. Respublika bo‘yicha jami 13 oliy o‘quv yurtida, 28 maktab, litsey va kollejlarda koreys tili o‘rgatiladi.
1999 yildan “O‘zbekiston-Koreya” do‘stlik jamiyati ish olib bormoqda. Hozirgi vaqtda ilmiy tadqiqot sohasidagi hamkorlikni yanada rivojlantirish, professor-o‘qituvchilar va talabalar o‘rtasidagi almanishuvni faollashtirish, qo‘shma ilmiy konferensiyalar, simpoziumlar, seminarlar va tadqiqotlar o‘tkazish maqsadida O‘zbekiston oily o‘quv yurtlari Janubiy Koreyaning 30 dan ortiq universitet va ilmiy-tadqiqot markazlari bilan hamkorlik qilib kelmoqda.
2014-yil 1 oktabrda Toshkent shahrida kompyuter, dasturiy injiniring va logistika sohalarida kadrlar tayyorlashga ixtisoslashgan Janubiy Koreyaning “Inha” universiteti filiali ochildi. Munisipal darajada yaqin aloqalar o‘rnatiligan bo‘lib, ushbu doirada Toshkent va Seul, Farg‘ona va Yongin, Namangan va Songnam, Samarqand va Kyongju, Toshkent viloyati va Kyonsan-Pukto hamkorlik kelishuvlari mavjud.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti farmoniga binoan Janubiy Koreyaning O‘zbekistondagi sobiq elchilari Choy Yong Ha (1999), Mun Hayong (2007) va Chon De Wan (2013), “Korea- O‘zbekiston” do‘stlik jamiyati raisi Kim Yun Sik (2005) Koreya Respublikasi Milliy Assambleyasi sobiq spikeri Li Man Sop (2006), “Korea post” jurnali prezidenti-noshiri Li Kyong Sik (2009), Koreya Respublikasi Milliy Assambleyasi deputati Kim Yong Gu, “Korean Air” kompaniyasi raisi Cho Yang Ho va Koreya savdo-sanoat palatasi raisi Song Kyung Shik (2011) “Do‘stlik” ordeni bilan taqdirlangan.
O‘ZBEKISTON-XITOY MUNOSABATLARI
Xitoy Xalq Respublikasi O‘zbekiston Respublikasi mustaqilligini 1991-yil 27-dekabrda tan olgan. 1992-yil 2-yanvarda diplomatik munosabatlar o‘rnatilgan. Ikki tomonlama hamkorlik munosabatlarning barcha jabhalarini qamrab olgan bo‘lib, do‘stona va o‘zaro manfaatdorlik ruhida olib borilmoqda. Ikki davlat rahbarlari o‘rtasida o‘rnatilgan o‘zaro Ashxobot shahrida Dialog doirasida bo`lib o`tgan tashqi ishlar vazirlarining 6-kengashida O`zbekiston delegatsiyasi ishtirok etdi.
1994 yilda tashkil qilingan O`zbek-Yapon va Yapon-O`zbek iqtisodiy hamkorlik qo`mitalari savdo va iqtisodiy munosabatlarni rivojlantirishda muhim o`ringa ega. Ushbu qo`mitalarning 12-qo`shma yig`ilishi 2017-yil aprelda Toshkent shahrida o`tkazildi.
2008 yil avgustda «Investitsiyalarni erkinlashtirish, himoya qilish va rag`batlantirish» to`g`risida Hukumatlararo shartnoma imzolanib 2009 yil 24 sentabrda kuchga kirdi.
O`zbekistonda 10 ta qo`shma korxona mavjud bo`lib, shundan bittasi 100 foiz yapon sarmoyasi ishtirokida tuzilgan. 13 ta yapon kompaniyalarining vakolatxonalari akkreditatsiyadan o`tgan.
2017-yil yanvar-oktabr oralig‘ida o`zaro tovar aylanmasi 138,5 million dollarni tashkil qildi.
Yaponiyaning O`zbekistonga ko`rsatgan moliya-texnikaviy yordami 4,1 milliard dollardan oshdi. Ushbu yordam tufayli O`zbekistonda sog`liqni saqlash, maorif, energetika, transport, telekommunikatsiya va boshqa sohalarda qator ijtimoiy ahamiyatli va infratuzilma loyihalari amalga oshirildi.
1999 yildan boshlab O`zbekistonda Yaponiya xalqaro hamkorlik agentligi (JICA) va Yaponiya tashqi savdo tashkiloti (JETRO) ning mintaqaviy vakolatxonalari, hamda O`zbek-Yapon markazi faoliyat olib bormoqda.
“O‘zavtosanoat” AK va Yaponiyaning “Isudzu” kompaniyasi o‘rtasidagi hamkorlikni samarali namuna sifatida keltirish mumkin. “Isuzu” agregatlari asosida 10 mingga yaqin avtobuslar va 11 mingdan ortiq yuk mashinalari ishlab chiqarildi. Tabiiy gazda ishlaydigan yuk mashinalarining yangi modellarini ishlab chiqarish o‘zlashtirildi.
Ushbu sohadagi hamkorlik jadal rivojlanmoqda. O`zbekistonning janubiy hududida ilk buddizm yodgorliklarini o`rganishda taniqli yapon olimi, arxeolog K.Kato katta hissa qo`shdi. O`zaro aloqalarni yanada rivojlantirishga qo`shgan hissalari uchun K.Kato O`zbekiston Bank-moliyaviy akademiyasi sobiq birinchi prorektori T.Kitamura va Vaseda universitetining rektori T.Okushima «Do`stlik» ordenlari bilan taqdirlandilar.
2002 yilda O`zbekiston Respublikasi Birinchi Prezidenti I.A.Karimovga Vaseda va Soka universitetlarining «Faxriy doktori» unvoni berildi. 2004 yilda Tokiodagi Soka universiteti hududida buyuk o`zbek mutafakkiri Alisher Navoiyga haykal o`rnatildi. 2000 yildan buyon Yaponiya xalqaro hamkorlik markazi (JICE) ning Toshkentdagi ofisi bilan hamkorlikda inson resurslarini rivojlantirish loyihasi asosida 300 dan ziyod odam Yaponida ta`lim oldi.
O`zbekistonning 2000 dan ziyod mutaxassisi JICA yo`nalishi orqali Yaponiyada amaliyot o`tadi. O`zbek-Yapon markazi kadrlar tayyorlash ishiga munosib hissa qo`shmoqda. Ushbu markazga 700 mingdan ortiq kishi tashrif buyurdi. 1999 yilda «O`zbekiston-Yaponiya» do`stlik jamiyatiga asos solindi. Uning asosiy hamkorlari «Yaponiya-O`zbekiston» do`stlik jamiyati va «Fukushima-O`zbekiston» madaniy-iqtisodiy hamkorlik uyushmasi hisoblanadi. 2002 yili «Ikuo Xirayama мadaniyat karvonsaroyi» nomli o’zbek-yapon ilmiy-ijodiy markazi ochildi.
2017-yil 2-5 avgustda Yaponiya Bosh Vaziri rafiqasi Akie Abe boshchiligida madaniyat va san’at namoyondalaridan iborat delegatsiyaning O‘zbekistonga tashrifi amalga oshirildi. Tashrif doirasida Alisher Navoiy nomidagi Davlat akademik katta teatrida “Dram TAO” ijodiy jamoasi konserti o‘tkazildi. O’zbekiston Respublikasining Osiyo-Tinch okeani mintaqasi davlatlari bilan hamkorligi.
Muallif: A. To’rayev, J. Toshboyev.
