Pedagogik texnologiya tushunchasi.
Texnologiyaga ta’riflar:
1)Ensiklopedik lug`atda texnologiya so`ziga shunday ta’rif beriladi: texnologiya – bu “biror bir material, yarimfabrikat, yoki xomashyoni qayta ishlash, tayyorlash, uning holatini o`zgartirish, xususiyatlarini boshqacha qilishga yo`nalitirilgan metodlar majmuasidir”. 2) V. Dal lug`ati: “har qanday ish, faoliyat, mohorat va san’atda ishlatiladigan uslublar
majmuasidir”.
3) S.I.Ojegov lug`atida texnologiya biror bir ishlab chiqarish jarayonida ishlatiladigan turli metodlar majmuasi sifatida qaraladi, texnologiya deb ishlab chiqarishning ilmiy bayoniga aytiladi: “Texnologiya – bu bilim, malaka, ko`nikma, metodlar va faoliyat turlarining majmuasi bo`lib, har qanday muammolarning ilmiy yechilishi algoritmi hisoblanadi”. 4) “Texnologiya – bu turli xil metodlar majmuasigina bo`lib qolmay, u texnologiyada biror bir konkret maxsulot ishlab chiqarishga yo`naltirilgan bo`lishi zarur” (S.A.Smirnov). 5) “Texnolgiya deganda avvalgi holatdagi har qanday maxsulotning yangi tarzda qayta shakllantirilishi bo`lib, mahsulot sifatida odamlar, axborot, jismoniy va moddiy boyliklar qaralishi mumkin, ularning barchasi yangi mahsulot ishlab chiqarishga yo`naltiriladi” (M.X.Melson).
Bugungi kunda ishlatiladigan barcha texnologiyalar ikki turga bo`linadi:
1-Ishlab chiqarish texnologiyalari: xomashyoni hamda uning asosidagi ‘olufabrikatlarni ishlash va qayta ishlash (neft, ruda, yog`och) va uning asosidagi ‘olufabrikatlar (metall, prokat, tarket, gi’sokarton v.b..).
2-Ijtimoiy texnologiyada: xomashyo va uni qayta ishlash mahsuloti sifatida inson omili turadi. Unda qayta ishlashga yo`naltiruvchi narsa inson omili va undagi xususiyatlar o`zgarishlari bo`ladi (masalan, o`qitish texnologiyalarining o`zgarishi).
Ta’lim-tarbiya mazmuni, maqsad va vazifalari davrlar o`tishi bilan kengayib borishi natijasida uning shakl va usullari ham takomillashib bormoqda. Hozirda inson faoliyatining asosiy yo`nalishlari shu faoliyatdan ko`zda tutilgan maqsadlarni to`liq amalga oshirish imkoniyatini yaratuvchi yaxlit tizimga, ya’ni texnologiyalarga aylanib bormoqda
Pedagogik texnologiyaning mazmuni esa o`qituvchi, tarbiyachi tomonidan o`quvchi (ta’lim oluvchi)ga aqliy, ruhiy, axloqiy jihatdan turli usulda ta’sir o`tkazishdan iboratdir. ‘edagogik texnologiya tushunchasi XX asrda ‘aydo bo`ldi va turli rivojlanish bosqichlaridan o`tib kelmoqda.
Dastlab bu tushuncha 1940-yillardan 50-yillar o`rtasigacha „ta’lim texnologiyasi» deb qo`llanilib, o`quv jarayonida audio-vizual texnika vositalaridan foydalanishni ifoda qilgan. ‘edagogik texnologiya tushunchasi dastlab XX asrning o`rtalarida AQShda qo`llana boshlagan. Bunda „Pedagogik texnologiya» va „ta’lim texnologiyasi» atamalari faqat texnika vositalari yordamida o`qitishga nisbatan qo`llangan edi.
O`tgan asrning 50-yillari o`rtasidan 60-yillargacha „ta’lim texnologiyasi» atamasi qo`llanilib, bunda dasturlashtirilgan ta’lim nazarda tutilgan.
70-yillarda „Pedagogik texnologiya» atamasi qo`llanilib, u avvaldan loyihalashtirilgan va aniq belgilangan maqsadlarga erishishni kafolatlovchi o`quv jarayonini ifodalagan.
1979-yilda AQShning ‘edagogik kommunikatsiyalar va texnologiyalar assotsiatsiyasi tomonidan ‘edagogik texnologiyaga quyidagicha ta’rif berilgan edi: „Pedagogik texnologiya bilimlarni o`zlashtirishning hamma jihatlarini qamrab oluvchi muammoni tahlil qilish va rejalashtirish, muammoning yechimini baholash va uni boshqaruvchilar, g`oyalar, vositalar va faoliyatni tashkil qilish usullarini o`z tarkibiga oladigan kom’leks integrativ jarayondan iborat…».
80- yillarning boshidan ‘edagogik texnologiya deb ta’limning kom’yuterli va axborot texnologiyalarini yaratishga aytilgan.
- Pedagogik texnologiyaning har turli ta’riflari mavjud bo`lib, ulardan ayrimlarini ko`rib chiqamiz:
Texnologiya — biror ishda, mahoratda, san’atda qo`llaniladigan usullar, yo`llar yig`indisi. (Izoxli lug`at).
Pedagogik texnologiya — o`qituvchi mahoratiga bog`liq bo`lmagan holda ‘edagogik muvaffakqiyatni kafolatlay oladigan, o`quvchi shaxsini shakllantirish jarayonining loyihasidir. (V.’. Bes’alko).
Pedagogik texnologiya — ta’limning rejalashtiriladigan natijalariga erishish jarayoni tafsiloti.
( I.’. Volkov).
Ta’lim texnologiyasi — didaktik tizimning tarkibiy jarayonli qismi. (M. Choshanov).
Pedagogik texnologiya — o`quv jarayonining o`quvchilar va o`qituvchi uchun so`zsiz qulay sharoitlar ta’minlashni loyihalash, tashkil qilish va o`tkazish bo`yicha hamma detallari o`ylab chiqilgan birgalikdagi ‘edagogik faoliyat modeli. (V. M. Monaxov.)
Pedagogik texnologiya — texnika resurslari, odamlar va ularning o`zaro ta’sirini hisobga olgan holda ta’lim shakllarini o’timallashtirish vazifasini qo`yuvchi o`qitish va bilimlarni o`zlashtirishning hamma jarayonlarini yaratash, qo`llash va aniqlashning tizimli metodi (YuNESKO).
‘edagogik texnologiya — bu tizimli fikr yuritish usulini ‘edagogikaga singdirish, boshqacha qilib aytganda, ‘edagogik jarayonni muayyan bir tizimga keltirishdir.
Pedagogik texnologiya — bu o`qitishga o`ziga xos yangicha (innovatsion) yondashuvdir. U Pedagogikadagi ijtimoiy-muhandislik tafakkurining ifodalanishi, texnokratik ilmiy ongning Pedagogika sohasiga ko`chirilgan tasviri, ta’lim jarayonining muayyan standartlashuvi hisoblanadi. (B. L. Farberman.)
Pedagogik texnologiya — turli mualliflar (manbalar)ning barcha ta’riflari mazmunini o`zida mujassam etuvchi umumlashtirishdan iborat. ( G. K. Selevko.)
Hozir ta’lim-tarbiya sohasida rivojlanib borayotgan yo`nalishlardan biri — zamonaviy pedagogik texnologiyalarni o`quv jarayonida qo`llash bo`lib, uni amalga oshirish dolzarb vazifalardandir. Ma’lumki, ta’lim-tarbiya jarayoni katta avlod tomonidan o`z bilim va tajribalarini o`sib kelayotgan avlodga o`rgatishdan iborat bo`lib, bu jarayonda, asosan, inson hayoti uchun zarur axborotlarni avloddan-avlodga uzatish amalga oshiriladi.
Insoniyat hayoti axborotlar bilan chambarchas bog`liq.. Boshqacha aytganda, insonning har bir harakati axborot olish va uzatish yoki undan foydalanish, uni o`rganish, o`zlashtirish, saqlash va boyitishdan iborat. Shuning uchun ham hozirgi insoniyat sivilizatsiyasini axborot sivilizatsiyasi deb ataladi.
