Shaxar hududini planirovkalash va loyihalashtirish.
Shaxar hududini planirovkalash va loyihalashtirish. Sanoat va shahar qurilishlari maydonlarida ko‘rsatmaga binoan, maydon hajmiga bog‘liq ravishda 2 – 4 sinf davlat tarmoqlari, 1 va 2 darajali to‘ldiruvchi tarmoqlar, II – IV sinf nivelirlash tarmoqlari geodezik asos bo‘lib xizmat qiladi.
Yirik sanoat majmui barcha inshootlari bilan birga 30 – 50 km2 maydonni egallaydi. Bunday maydonni planga olish uchun bosh geodezik asos sifatida 4 – sinf triangulyasiya tarmog‘i barpo etiladi.
Uch bosqichli sxemada tuzilgan geodezik asos tarmoqlari aniqligiga qo‘yiladigan talablar quyidagidan iborat: a) geodezik asos – m1=3,8 sm; b)to‘ldiruvchi tarmoq – m2=5,3 sm; v) plan olish asosi – mS = 7,8 sm. Bu aniqliklarni punktlar o‘zaro holatining o‘rta kvadratik xatoligi deb qarash mumkin.
Geodezik asosdan foydalangan holda sanoat inshootlari bosh o‘qlarini joyga ko‘chirish aniqligi quyidagicha hisoblanishi mumkin:
m1 = ml Ll ,
bu erda L – maydonning umumiy uzunligi;
l – texnologik jihatdan bog‘liq bo‘lgan sanoat inshootlari maydonining o‘rtacha uzunligi;
m1 – bosh o‘qlarni rejalashning o‘rta kvadratik xatoligi ( 2 – 3sm bo‘lishi mumkin).
Uzunligi L=8km maydon uchun, l= 2km va m1=2,5 sm bo‘lsa, m1=2,5 8/2 =5sm
bo‘ladi. Agarda maydon 3 – 4 km enlikdagi cho‘zinchoq polosadan iborat bo‘lsa, u holda geodezik asos, teng tomonli uchburchaklar ko‘rinishidan tashkil topsa maqsadga muvofiq bo‘ladi.
Bazis tomon, shakl va azimut shartlari bo‘yicha tenglashtirilgan bunday qatorlar bog‘lovchi tomonlarining lagorifmik o‘rta kvadratik xatoligi quyidagicha ifodalanadi: erda n – qatordagi barcha uchburchaklar soni, m״ – o‘lchangan burchakning o‘rta
bu erda n – qatordagi barcha uchburchaklar soni, m״ – o‘lchangan burchakning o‘rta
kvadrat xatoligi, mlgv – bazis tomonining logorifmik o‘rta kvadrat xatoligi. Misol: mv / v=1/200000, m=2״, n=6 bo‘lsa, mlgS n/2 = 4,5 logorifm birligining 6 – belgisi. Nisbiy ko‘rinishda: 6-8 enlikdagi maydonlarda esa markaziy tizimlar qatorini tuzishga to‘g‘ri keladi.
Keltirilgan tarmoq uchun r=4 va mv/v = 1/200000, m2״, δ2=1,5 bo‘lsa, mlgS=4,8 logorifm birligi. Nisbiy xatoligi Triangulyasiya o‘rniga yopiq poligon ko‘rinishidagi poligonometriya tarmog‘i o‘tkazilishi ham mumkin.
Markaziy bog‘lovchi nuqtaga nisbatan punktlar koordinatalari o‘rta kvadratik xatoliklari quyidagi ifoda yordamida hisoblanishi mumkin:
bu erda mS – o‘lchangan tomonlar xatoligi; ix va iy – x va u o‘qlari bo‘ylab boshlang‘ichga nisbatan aniqlanayotgan punktning tartib nomeri, S – chiziq uzunligi, mb – burchak o‘lchash xatoligi.
4 – sinf poligonometriya tarmog‘i uchun mb=2״, S=1,5 km, mS = 1sm, ix=2, iy=2 bo‘lsa, uzoqroq joylashgan nuqta uchun:
mx2 = 1,3+4,8=6,1;mx = 2,5cм Xuddi shunday mu=2,5sm. Punkt xolati xatoligi
Hisobdan ko‘rinib turibdiki, 4 – sinf geodezik asoslash tarmog‘i asosiy rejalash ishlari talablarini to‘liq qoniqtiradi.
Nivelirlash tarmoqlari yirik sanoat maydonlardagi balandlik asosi, inshootlar maydoni perimetri bo‘ylab o‘tkaziladigan, III – sinf nivelirlash poligonlaridan tashkil topgan bo‘ladi. Plan olish va rejalash ishlari uchun to‘ldiruvchi balandlik tarmoq sifatida IV – sinf nivelirlash tarmog‘i xizmat qiladi.
Bu tarmoqlardan keyinchalik bino va inshootlardan foydalanish davrida ularning cho‘kishini kuzatishda ham foydalaniladi. Shaxar hududini planirovkalash va loyihalashtirish.
Muallif: A. Ganiyev.
