Ta’lim-tarbiya samaradorligini oshirishning dolzarb muammolari.
Ta’lim-tarbiya samaradorligini oshirishning dolzarb muammolari. Ta’limda moddiy ba’za, standart, o`quv rejalar, dastur va darsliklar qanchalik takomillashtirilmasin, kutilgan asosiy natijaga erishish, chuqur va ‘uxta bilim berish, yuqori sifatdagi o`zlashtirishga erishish bevosita nazariy va amaliy mashg`ulotlarni olib boruvchi o`qituvchining ijodkorligi, izlanuvchanligi, malakasiga, ‘edagogik mahoratiga bog`lanib qolaveradi, o`quv-biluv markazida esa o`quvchi turmog`ini taqozo etadi.
Har qanday ta’lim o`quvchi shaxsiga, uning qiziqish, xohish istagiga, ehtiyojiga qaratilmog`i kerak. Ya’ni ta’limni individuallashtirishga qaratilmog`i talab etiladi.
Endi ta’limni individuallashtirish nima? Degan savolga javob beraylik:
- ta’lim jarayonini individuallashtirish shunday o`qitish usuliki, bunda har bir o`quvchi o`quvjarayonida faol ishtirok etib, o`quv-biluv jarayoniga shaxsiy hissa qo`shishi hisobga olinadi; – ta’lim jarayonini tashkil eishda o`qituvchining uslubiy yondashuvi, tezkorligi, o`quvchining shaxsiy xususiyatlari hisobga olinadi;
- o`quv-metodik, ‘sixologik, ‘edagogik tashkiliy boshqaruv ishlarini olib borishda o`quvchishaxsi o`quv-biluv markazida bo`ladi.
- Individual yondashuv nima?
- Guruhlarda ishlaganda, o`quv-tarbiyaviy ishlarni tashkil etganda har bir o`quvchi bilanyakkama-yakka ishlaganda ularning shaxsiy xususiyatlari doimo o`qituvchi diqqat markazida turmog`i, hisobga olinmog`i kerak.
- O`quvchi bilan muloqot olib borganda ham, uning o`ziga xosliklari diqqat e’tibordatutilishi kerak.
- Ta’lim jarayonida ham, uning qobiliyati, imkoniyatlari nazarda tutilishi kerak.
- ‘edagogik ‘sixologik jarayonlarni olib borishda o`quvchining shaxsiy rivojlanish darajasiniko`zda tutish zarur.
Individuallashgan ta’lim ‘rinsi’lari:
- Individuallashtirish – O`quv jarayonining bosh strategiyasidir.
- O`quv jarayonini individuallashtirish orqali shaxsni rivojlantirish ta’minlanadi.
- Har bir o`quv ‘redmetini o`qitshni individuallashtirish orqali amalga oshirish kutilgan natijanikafolatlaydi.
O`qitish shakllarini individuallashtirish bilan integratsiyalash sharoiti yaratiladi.
- Individuallashgan ta’lim o`quv jarayoni sifat va samaradorligini ta’minlaydi.
- Individuallashgan ta’limda ko`nikma, malaka, bilim olish o`quvchining qiziqishi asosidakechadi.
- Mustaqil ishlay olish o`quvchining umumo`quv ko`nikmasini rivojlantiradi, taraqqiyettiradi.
Ta’lim-tarbiya samaradorligini oshirishning dolzarb muammolari.Demak, ta’lim-tarbiya sifati va samaradorligi o`quvchining o`quv mazmunini o`zlashtirishga yo`naltirilgan mustaqil mutolaa bilan samarali shug`ullanishi, mustaqil fikr yuritishi va tafakkur faoliyati bilan bog`lik.
Interfaol metodlarda dars jarayonini olib borishda o`quvchilarda quyidagi xususiyatlarning rivojlanishini ko`rsatish mumkin.
- O`quvchi o`qitilmaydi, uni mustaqil o`qish, o`rganish ishlashga o`rgatiladi.
- Bunda o`quvchilar mustaqil ravishda tahlil qilish orqali o`zlashtirishga, ijodiymulohaza yuritishga, shaxsiy xulosalar asosida erkin fikr yuritishga o`rgatiladi. Bizga yot fikrlarga qarshi fikr yurita olish, o`z ‘ozitsiyasini himoya qila olish ko`nikmalari shakllantiriladi.
- O`quvchiga bilimlar tayyor holda berilmasdan, bilimlarni darsliklardan, internetdan,turli boshqa manbalardan izlash, to’ish, qayta ishlash orqali uning bilim olish malakasi shakllantiriladi. Olgan bilimlari orqali ijodiy mushohada yuritish, imkoniyati O`quvchini darsliklar bilan ishlash, o`qish, o`rganish, kons’ekt yozish, qo`shimcha adabiyot, s’ravochniklardan foydalanib mustaqil o`zlashtirish ko`nikmalarini egallashga o`rgatiladi.
- Sinfdagi barcha o`quvchilarning o`z qobiliyatlari darajasida albatta o`zlashtirishlarikafolatlanadi. Bunda o`quvchining o`zlashtirganligi olgan bilimlarini hayotda, amaliy faoliyatda foydalana olish ko`nikma va malaka lari bilan belgilanadi.
- Barcha o`qituvchi-o`quvchilar interfaol metodlar asosida ishlashni o`rganib, uni o`zo`quv-biluv faoliyatlariga olib kira olsalar barcha o`quvchilar bir xil natijalarga erisha oladilar.
- Interfaol asosda dars jarayonini tashkil etilganda:
- O`quvchining o`zaro faolligi oshadi, hamkor, ijodkorlikda ishlash ko`nikmalari shakllanadi.
- O`quv reja, dastur, darslik, standart me’yor, qo`llanmalar, mavzu mazmuni bilan ishlashmalakalari shakllanadi.
- Ta’lim mazmunini, matnini mustaqil mutolaa qilish, ishlash, o`zlashtirish kundalikshaxsiy ishlariga aylanadi.
- O`quvchi erkin fikr bildirish, o`z fikrini himoya qilish, isbotlay olish, tasdiqlay olishgaodatlanadi.
- Eng muhimi o`quv jarayonida didaktik motivlar vujudga keladi. Ya’ni o`quvchining ehtiyoj,xohish, istagi O`quv-biluv jarayonida o`quvchining manfaatdorligi oshadi. Bu holat o`quvchini o`quv maqsadlariga erishishda yuqori bosqichga ko`taradi.
Ta’lim-tarbiya samaradorligini oshirishning dolzarb muammolari.
