Tarqatuvchi – iste’molchi xizmat ko‘rsatuvchi tizimlarning tavsifi.

Tarqatuvchi – iste’molchi  xizmat ko‘rsatuvchi tizimlarning tavsifi.

84

Tahlil jarayoni shuni ko‘rsatdiki, tahlil qilinayotgan korxonada 11 soat vaqt oralig‘ida iste’molchi oqimi 1574 kishini tashkil etgan bo‘lsa, shulardan 897 kishiga xizmat ko‘rsatilgan, 677 kishi esa xizmat ko‘rsatishdan bosh tortganligini ko‘rishimiz mumkin. Umumiy ovqatlanish korxonasida xizmat ko‘rsatish samaradorligini oshirishda barcha iste’molchilar xizmat ko‘rsatishdan foydalanishi maksadga muvofiq hisoblanadi.

Ushbu tahlil ko‘rsatkichlari  vizual sanash va  formulalar bilan  hisoblash  yo‘li  bilan bajarildi. Restoranda xizmat ko‘rsatish tahlil  ko‘rsatkichlari 3.7jadvalda keltirilgan. “YUlduz” restoranida  yuqorida keltirilgandek xizmat ko‘rsatish ikki xil usul asosida: o‘z-o‘ziga xizmat ko‘rsatish va ofitsiantlar tomonidan ko‘rsatiladigan xizmatlardan foydalanilishini ko‘rib chiqdik.

Olib borilgan kuzatishlar asosida ushbu xizmat ko‘rsatish jarayonlarini bosqichlarga, pog‘onalarga va usullarga bo‘lish mumkinligi maqsadga muvofiqdir. Restoran mahsulotlarni tarqatish vositalari orqali tarkibiga sovitilgan va sovitilmaydigan vitrinalar, peshtaxtalar va 2 ta ekspress-kofevarka marmitlar va stoykalar kiradi. Bufetda ishlovchilar mahsulotni o‘zlari etkazib berishadi. Zalda taomlarni tik turgan holda stolda iste’mol qilishadi. Idishlarni patnisga bitta odam yig‘adi. Foydalanilgan idishlar stollarda 5 daqiqagacha qolib ketadi. Taomni iste’mol qilish 4 daqiqa davom etadi. Ko‘pincha iste’molchilarning kirish oqimining intensivligini va tarqatuvchilarning chiqarish qobiliyati iste’molchilar soni, umumiy ovqatlanish korxonalari xizmatlarni rad etganlar soni, o‘rtacha minimal va maksimal vaqtda tarqatish xonalarida iste’molchilarga xizmat ko‘rsatish vaqti, xizmat ko‘rsatish kanallarini bandlik koeffitsienti, o‘rtacha va maksimal vaqt kutish, zalning sig‘imi koeffitsienti va chiqarish qobiliyati, “tarqatuvchi-iste’molchi” xizmat ko‘rsatish tizimlarining bandlik koeffitsienti asosida hisoblandi.

“YUlduz” restoranida xizmat ko‘rsatish tizimlarini tahlil qilishda quyidagi hollarda olib boriladi:

• turli tipdagi oshxona va bufetlardan foydalanishda samaradorlikni baholash, ya’ni xizmat ko‘rsatish va band bo‘lgan kanallarning koeffitsienti pastligiga ta’sir etuvchi omillarni ochib berish;
• xizmat ko‘rsatish vaqtida iste’molchilarga xizmat ko‘rsatish o‘zgarishlarni tahlil qilish, o‘zgarish sababalarini ochib berish;
• zaldan foydalanish samaradorligiga baho berish va uning chiqarish qobiliyatining pasayishi sababalarini o‘rganish;
• foydalangan, yig‘ilgan idishlarni tashkillashtirilishini tahlil qilish;
• to‘planib qolgan        navbatlarning      sababini      tahlil qilish,          hamda iste’molchilarga xizmat ko‘rsatish sifatiga baxo berish;

• tashkilot xizmatidan foydlanishni xoxlamaslik sabablarini tahlil qilish, xizmat ko‘rsatishlarini xoxlamaganlarning sonini aniqlash va  kamchiliklarni bartaraf etish. Olib borilgan tadqiqot natijasida shuni ko‘rsatdiki, restoran moddiy texnika bazsidan foydalanish samaradorligini oshirish uchun restoran ishlab chiqarishdagi jihozlarni modernizatsiya yo‘li bilan yaxshilash zamonaviy uskunalardan foydalanish kerak bo‘ladi. Korxonada xizmat ko‘rsatishning sifatini yaxshilash uchun xizmatning yangi xillarini joriy etish lozim bo‘ladi. CHunki, korxonada iste’molchilarning navbatda turishi, ayniqsa iste’mol xizmatlarini ololmay ketib qolishlari korxonaning imidjiga ta’sir etadi.

Tadqiqot vaqtida shu ma’lum bo‘ldiki, ertalabki o‘z-o‘ziga xizmat, kechki ofitsiantlar xizmatidagi kamchiliklar, taklif etilayotgan assortiment, taomnoma tarkibi,  ko‘p holda ayrim iste’molchilarga ma’qul bo‘lmasdan, oxir oqibat ular ketib qolisha holatlari yuz bermoqda. Ushbu holat restoran xizmat sohasida qatta kamchiliklardan darak beradi. SHuning uchun, biz quyida bo‘limda ovqatlanish xizmatida yangi zamonaviy usullarni tadbiq etish bilan uning samaradorligini oshirishni  ko‘rib chiqamiz.

“YUlduz” restoranida xizmat ko‘rsatish jarayonini tashkillashtirish xaqidagi axborotlarni ilmiy asoslash uchun avvalo uning asosiy tarkibini aniqlash muhimdir.

Uzluksiz ravishda iste’molchilarning kelishi (ma’lum bir vaqt ichida (soat, daqiqa, iste’molchilar soni, zalga kelishi) korxonaning tipi, ovqatlanuvchilarning soni, ularning mehnat va dam olish tartibiga bog‘liqdir. Sanoat korxonalarining oshxonalarida barcha ishlar asosan konveyerga asoslangan bo‘lsa, iste’molchilar oqimi ko‘proq bo‘ladi.

Tarqatuvchi – iste’molchi Xizmat ko‘rsatish vaqti va tarqatish qobiliyati bu xizmat ko‘rsatishning shakli va tarqatish xonasining tipiga bog‘liqdir. Xizmat ko‘rsatishni kutish vaqti tarqatish xonasiga kelgan vaqtga yoki zalda  taomni (ichimlikni) olib kelgunga qadar kutishga tengdir.

O‘z-o‘ziga xizmat ko‘rsatish tashkilotlarida ekspress-tushlik restoranlarida 5 daqiqadan ko‘p bo‘lmagan, ofitsiantlar tomonidan maxsus buyurtmalar asosida ko‘rsatiladigan xizmat ko‘rsatishda esa 15 daqiqadan ortmasligi shart. Kutish vaqti belgilangan normadan ortmasligi uchun iste’molchilarning intensiv oqimi tarqatish qobiliyati bilan o‘zaro mutanosiblikda bo‘lishi shart.

Agar iste’molchilar oqimining intensivligi tarqatish qobiliyatidan oshsa, unda navbat kutish ko‘payadi, aksincha esa tarqatish- o‘tib qolishi mumkin.O‘zo‘ziga xizmat ko‘rsatishda iste’molchilarnning umumiy ovqatlanish korxonalarida umumiy vaqti tarqatishda navbatga turish, olingan mahsulotni stolga olib kelish va uni iste’mol qilishga; ofitsiantlar tomonidan ko‘rsatiladigan xizmat ko‘rsatishda – avanzalda xizmat ko‘rstishni kutish, zalga kirish, buyurtmani kutish, uning bajarilishini kutish, ovqatlanish, dam olishdan iborat bo‘lishi kerak.Joyni band etish – zalda joyni egallash, foydalanilgan idishlarni yig‘ish va stollarni servirovka qilishdan iborat. Ish, talaba va o‘quvchilar oshxonalarida 15 daqiqadan 25 daqiqagacha, hammabop umumiy ovqatlanish korxonalarida 20 daqiqadan 30 daqiqagacha, ekspress-tushlik va nonushta  restoranlarida esa 120 daqiqadan 160 daqiqadan iborat bo‘lishi talab etiladi.

Tarqatuvchi – iste’molchi Zalning tarqatish qobiliyati – bu joylarning  soni, ya’ni ma’lum bir vaqt oralig‘ida (15, 20, 25, 30, 40, 120 daqiqa) tarqatishning chiqarish qobiliyati tushuniladi. YUqorida bajarilgan “YUlduz” restorani misolida olib borilgan tadqiqotlar va olingan natijalar tahlili shuni ko‘rsatdiki, restoranlarda xizmatchi va iste’molchi tizimidagi xizmat ko‘rsatishni texnologik modernizatsiyasi va uning samaradorligini oshirish uchun quyidagilarni bajarish lozim bo‘ladi:restoranda ishlab chiqarilgan tayyor mahsulotlar realizatsiyasi bo‘yicha xizmat ko‘rsatish, ya’ni ofitsiantlar tomonidan yoki o‘z o‘ziga xizmat ko‘rsatish usuli asosida olib borish kerak; xizmat ko‘rsatishda tayyor mahsulot realizatsiyasi xizmat ko‘rsatish usulidan kelib chiqgan holda ikki: tayyor mahsulotning realizatsiyasi va iste’molchi tashkillashtirish bosqichida olib borish lozim; tayyor mahsulotning realizatsiyasi (birinchi bosqichi) ofitsiantlar tomonidan ko‘rsatiladigan xizmatlar 3.1- rasmda agar o‘z o‘ziga  xizmat ko‘rsatish bo‘yicha bo‘lsa;

3.1a- rasmda keltirilgan texnologik jarayonlar tuzilmasi asosida olib borilishini taklif etamiz; ovqatlanish korxonasida ishlab chiqarilgan mahsulotlarni iste’molini tashkillashtirishda (ikkinchi bosqichda) ofitsiantlar tomonidan ko‘rsatiladigan xizmatlar 3.1- rasmda , agar o‘z o‘ziga xizmat ko‘rsatish bo‘yicha bo‘lsa, 3.1a- rasmda keltirilgan xizmat ko‘rsatish texnologik jarayonlar tuzilmasidan foydalanish lozim.Taklif etilgan ofitsiantlar bilan xizmat ko‘rsatish yoki o‘z o‘ziga  xizmat ko‘rsatish tuzilmalardan xizmat ko‘rsatish xodimlari servis xizmat ko‘rsatish vaqtida  bajarishlari shart bo‘lgan ishlar, ularning malaka majburiyatlari kiritilishini taklif qilamiz.

YUqorida qayd etilgan xizmat ko‘rsatish jarayonini texnologik modernizatsiyalash, xizmat ko‘rsatish va band bo‘lgan kanallarning foydalanish koeffitsientini, ovqatlanish zallaridan foydalanish samaradorligini, xizmat ko‘rsatishda navbat kutishni pasaytirish, xizmat

ko‘rsatishni xohlamagan iste’molchilar sonini kamaytirish, xizmat ko‘rsatish

madaniyatini tubdan o‘zgartirish va h.k.., samaradorligini oshirishga sabab bo‘ladi.

Xuddi shuningdek, umumiy ovqatlanish korxonalaridagi xizmat ko‘rsatishni samaradorligini oshirishda yuqorida keltirilgan xizmat ko‘rsatish texnologik jarayonlar tuzilmasi va olingan natijalarni  korxonada xizmat ko‘rsatish sohasidagi kadrlarni o‘rgatib ularda amaliy ko‘nikmalar hosil qildirish lozim bo‘ladi.

Tarqatuvchi – iste’molchi» xizmat ko‘rsatuvchi tizimlarning tavsifi.

Muallif:J.M.QURBONOV    R.J. KURBANOVA

Mavzular.

manba