Teodolitlarni tekshirish va sozlash.
Teodolitlarni tekshirish va sozlash.Teodolitlar ma’lum mexanik, optik va geometrik talablarga javob beradigan qilib yasaladi.
Teodolitni ishlatishdan oldin uni sinab va tekshirib, kamchiligi bor-yo‘qligini aniqlash, topilgan kamchiliklarni yo‘qotishga xarakat qilish kerak. Sinash bilan tekshirishni farqi bor.
Sinash paytida teodolit ayrim qismlari ma’lum talablarga mos kelish-kelmasligi va detallarni benuqson ishlashi, limb bo‘laklarni qiymati to‘g‘riligi, adilak pufakchsi erkin va ravon qo‘zg‘alishi, buyumlar ko‘rish trubasidan ravshan ko‘rinishi.
Tekshirish deganda, uning tuzilishi sharti bo‘yicha ayrim qismlari o‘rtasidagi o‘zaro geometrik nisbatlarni aniqlash tushuniladi. Aniqlangan kamchiliklarni bartaraf qilib, ayrim qismlari o‘zaro munosabatini keragiga moslashga teodolitni sozlash (yustirovka) deyiladi. Teodolitni sinash va tekshirishdan avval uning shtativga mustaxkam o‘rnashganligini, limb alidada, qarash trubasi o‘qlari atrofida ravon aylanishi, maxkamlash , ko‘tarish va yo‘naltirish vintlari to‘g‘ri va bemalol buralishini aniqlash kerak. Teodolitni tekshirganda quyidagi talablar bajarilishi shart:
- Gorizontal doira har bir adilagining o‘qi teodolitning asosiy o‘qiga perpendikulyar bo‘lishi
kerak;
- Qarash trubasining vizir o‘qi aylanish o‘qiga perpendikulyar bo‘lishi kerak;
- Qarash trubasining aylanish o‘qi teodolitning aylanish o‘qiga perpendikulyar bo‘lishi
kerak;
4. Iplar to‘rining vertikal chizig‘i trubaning aylanish o‘qiga perpendikulyar bo‘lishi kerak.
Yo‘nalishlar azimutini o‘lchashdan oldin teodolitning bussolini ham tekshirish kerak.
6.4.Teodolit bilan gorizontal burchak o‘lchash.
Burchakni o‘lchash uchun teodolit avvalo o‘lchanadigan burchak uchiga (nuqtaga) o‘rnatilishi, so‘ngra nuqtaga markazlashtirilishi, asbobning aylanish o‘qi vertikal holatga keltirilishi va qarash trubasi kuzatish uchun moslanishi lozim.
– Teodolitlarni nuqtalarga markazlashtirish uchun, uning o‘rnatish vinti uchidagi ilgakka shovun osiladi, so‘ngra shtativ nuqta ustiga aniq gorizontal xolatda, shovun taxminan nuqtalarga to‘g‘ri keladigan qilib o‘rnatiladi, shtativ oyoqlari erga botiriladi. O‘rnatish vinti bo‘shatiladi, asbob shtativ ustiga surib, shovun joydagi nuqtalarning markaziga to‘g‘ri keltiriladi, keyin o‘rnatish vinti burab maxkamlanadi;
– Teodolit aylanish o‘qini vertikal xolatga keltirish uchun teodolitning gorizontal doirasidagi
adilak o‘qi taglikdagi ikkita ko‘tarish vintiga nisbatan parallel vaziyatga keltiriladi, adilak pufakchasi naychaning qoq o‘rtasiga kelguncha ko‘tarish vintlari qarama-qarshi tomonga buriladi, keyin 900 burib uchinchi vinti ham buraladi.
– Qarash trubasini joydagi buyum ravshan ko‘rinadigan qilib moslash uchun truba orqali yorug‘ fonga (osmon, oq devor) qaraladi va trubada iplar to‘ri yaqqol ko‘rina boshlaguncha okulyar aylantiriladi, keyin buyum aniq ko‘ringuncha kramaleri vinti aylantiriladi. Trubani bunday sozlashga fokuslash deyiladi. Teodolitlarni tekshirish va sozlash.
