To’yingan uglevodorodlarning tabiatda uchrashi va olinishi

0
To’yingan uglevodorodlarning tabiatda uchrashi va olinishi

To’yingan uglevodorodlarning tabiatda uchrashi va olinishi.To’yingan uglevodorodlarning tabiatda uchrashi va olinishi

To’yingan uglevodorodlarning tabiatda uchrashi va olinishi.

To’yingan uglevodorodlarning quyi vakillari tabiiy gazning tarkibiy qismini tashkil

qiladi.

Qattiq holdagi to’yingan uglevodorodlar bitum, asfalt, azokerit (tog’ mo’mi) larning asosiy tarkibiy qismidir, neft to’yingan uglevodorodlar aralashmasiga boy tabiiy manbadir.

To’yingan uglevodorodlarning ba’zi vakillari o’simliklardan ajratib olingan. Parafin uglevodorodlari fiziologik aktiv moddalar bo’lmasada, lekin kuchli erituvchilar hisoblanadi, shu sababli organizm uchun xavflidir.

Olinish usullari (sanoatda)

1.Elementlardan sintez qilib olish.

C  2H 2 CH 4 (1868 yil, Bertlo)

yoki qo’ng’ir ko’mirni gidrogenlash natijasida to’yingan uglevodorodlar olinadi, masalan shu usul bilan olinadi,  bunda sun’iy benzin olish mumkin.

С  2Н 2 Fe,450500o C СН 4

200300atm

2.Uglerod (II)-oksidini gidrogenlash orqali to’yingan uglevodorodlarni olish (F.Fisher).

nCO  (2n 1)H 2 Fe,oCoC n H 2n2  nH 2 O

200 ,P

Bunda asosan n-tuzilishli to’yingan uglevodorodlarining aralashmasi hosil bo’ladi va «Sintin» deb ataladi.

3.Neft mahsulotlarini krekinglash natijasida to’yingan uglevodorodlar olinadi.

C n H 2n2  C n H 2n2  C n H 2n

To’yingan uglevodorodlarning tabiatda uchrashi va olinishi  

Laboratoriyada olinish usullari

4.Alyuminiy karbidga suv ta’sir etish orqali metanni olinishi.

Al 4C 3  12H 2O  4Al (OH )3  3CH 4

5.Metanni Bertlo usuli bo’yicha uglerod disulfiddan olinishi.

t

CS 2  2H 2 S  8Cu CH 4  4Cu 2 S

6.Sirka kislota tuzidan (dekarboksillanish) olish.

t

CH 3COONa NaOH CH 4 Na 2CO 3

7.Vyurs reaksiyasi (1885). Alkanlarni galogenli hosilalarini natriy metali bilan qizdirib to’yingan uglevodorodlar vakillarini sintez qilib olish.

t

Bu reaksiyaning mexanizmini Shorigin tomonidan 1907 yilda aniqlangan. U quyidagi ikki bosqichdan iborat.

  1. СН 3Cl  2Na CH 3 NaNaCl

natriymetilat

II.CH 3 Na Cl CH 3 CH 3 CH 3 NaCl

  1. 1849 yilda Nemis olimi Kolbe organik kislota tuzlarini elektroliz qilib to’yingan uglevodorodlarni oladi.

2CnH 2n1COONa elektroliz2Na 2CnH 2n1COO

katod                             anod

katod       2Na  2e  2Na anod       2С n H 2n1COO  2е  2C n H 2n1COO  

2C n H 2n1 2CO 2

 CnH2n+1-CnH2n+1

  1. Har xil birikmalarni qaytarish orqali.

CH3I + HI CH4 + I2

CH3CH2OH + 2HI C2H6 + H2O + I2

CH3COOH + 6HI CH3-CH3 + 3I2 + 2H2O

C2H5I + [H] C2H6 + HI

C2H5-NH2 + [H] C2H6 + NH3

  1. To’yinmagan va o’ta to’yinmagan uglevodorod-larni gidrogenlash.

H 2 C CH 2  H 2 Ni ,Pt,Pd CH 3  CH 3

HC CH  2H 2 Ni ,Pt,Pd CH 3  CH 3

  1. Metall organik birikmalarni suv ta’sirida parchalash usuli bilan ham to’yingan uglevodorodlarni olish mumkin.

Zn(CH3)2 + 2HOH 2CH4 + Zn(OH)2

Zn(C2H5)2 + 2HOH 2C2H6 + Zn(OH)2

Grinyar reaktivi orqali to’yingan uglevodorodlarni olish: dastlab Grinyar reaktivi olinadi. Olingan magniy organik birikma suv ta’sirida parchalanib to’yingan uglevodorodlar olinadi. SN3I + Mg efir CH3-Mg-I

CH3MgI + HOH CH4 + Mg(OH)I

To’yingan uglevodorodlarning tabiatda uchrashi va olinishi.

Mavzular.

manba

 

BoshqalariQiziqarli