Rashod Nuri Guntekinning “Choliqushi” romanida tasvirlangan muhit insho. Ferede obraziga tavsif. 1-sinf Adabiyot darsligi bo’yicha insho. Ferede obraziga xos bo’lgan insoniy fazilatlar haqida. Choliqushi romani insho.
Choliqushi romanida tasvirlangan muhit insho.
Turk adabiyotining mashhur namoyandasi Reshod Nuri Guntekin tomonidan yozilgan “Choliqushi” romani — bu inson ruhiyatining chuqur qatlamlarini ochib beruvchi, muhabbat, fidoyilik, sabr, va ma’naviy kuch haqida hikoya qiluvchi asardir. Roman turk jamiyatining murakkab bir tarixiy davrida — XIX asr oxiri va XX asr boshlarida yozilgan bo‘lib, o‘sha davrdagi ijtimoiy, madaniy va siyosiy muhitni aniq va tasirchan tarzda aks ettiradi. Asarda ayniqsa bosh qahramon — Feride obrazi orqali o‘sha muhitga bo‘lgan munosabat va qarashlar chuqur yoritiladi.
Roman muhitining tahlili.
Roman asosan Turkiyaning turli shahar va qishloqlarida kechadi: Istanbul, Anatoliya, Bursa, Zeyniler va boshqa joylar. Har bir joy o‘ziga xos muhitni, odat va urf-odatlarni, madaniy tafakkurni ifodalaydi.
Istanbulda Feride aristokratik muhitda tarbiya topgan, ammo bu yerda hayot silliq emas. Bu muhitda axloqiy me’yorlar qattiq, lekin ba’zan ikkiyuzlamachilik bilan aralashadi. Feride boshqalardan farq qilgani uchun u yerda tushunilmaydi, unga qarshi bo‘lganlar ko‘p. Bu shaharda ayniqsa ayollar uchun hayot doirasi tor, ozodlik yo‘qligi seziladi.
Anatoliya — Feridening taqdirini o‘zgartirgan joy. U bu yerga o‘qituvchilik qilish uchun keladi. Bu yerda hayot og‘ir, insonlar oddiy, ammo samimiy. Shu muhit orqali muallif qishloq hayoti, savodsizlik, urf-odatlar va ayollar holati haqida achchiq haqiqatlarni ochib beradi. Aynan shu muhitda Feride haqiqatni, mehnatning kuchini va hayotning haqiqiy qadrini his qiladi.
Reshod Nuri Guntekin bu muhit orqali o‘sha davrdagi Turkiyada ayollarning jamiyatdagi o‘rni, erkaklar hukmronligi, ta’limning ahamiyati va zamonaviylik bilan an’anaviylik o‘rtasidagi kurashni ochadi. Muhit Ferideni sinaydi, undan jasorat, sabr, iymon va iroda talab qiladi.
Feride obraziga tavsif.
Feride — roman markazidagi qahramon. U jasoratli, mustaqil fikrlaydigan, ozodlikka intiluvchi ayol obrazidir. Romanning boshida Feride shaddod, qiziqchan, quvnoq, hatto o‘jar qiz sifatida tasvirlanadi. Ammo hikoya davomida uning xarakteri o‘sadi, pishadi, hayot sinovlarida chiniqadi.
Feride yoshlikda o‘zining amakivachchasi Kamranga oshiq bo‘ladi. Ular oila qurmoqchi bo‘lishadi, ammo Kamran uni aldab qo‘yadi. Feride bu xiyonatdan so‘ng o‘ziga kelib, unga bo‘lgan muhabbatni ich-ichiga yutadi va yangi hayot yo‘lini tanlaydi — maktabda o‘qituvchi bo‘lib ishlashni.
Feridening eng kuchli jihatlari bu — g‘urur, mustaqillik va sabr. U erkaklar hukmron bo‘lgan jamiyatda ayol sifatida mustaqil yashashni tanlaydi. Uning harakati, qaysarligi va o‘ziga bo‘lgan ishonchi o‘quvchini hayratga soladi. Feride nafaqat o‘ziga, balki ayollik sha’niga, ayolning jamiyatdagi o‘rniga, uning qadr-qimmatiga ishonadi.
U ko‘p azob chekadi, yolg‘izlik, muhtojlik, tuhmatlar va muhit bosimiga bardosh beradi. Lekin hech qachon o‘zini yo‘qotmaydi. Shu bilan Feride — kuchli, zamonaviy, ideal ayol obraziga aylanadi. Uning hayotiga bag‘ishlangan kundaliklar orqali biz uning ruhiy dunyosiga chuqur kirib boramiz.
Xulosa.
«Choliqushi» romanidagi muhit — bu o‘zgarayotgan jamiyat, qadriyatlar va inson o‘rtasidagi kurashlar maydoni. Feride esa bu kurashda yengilmagan, balki o‘zligini, or-nomusini saqlab qolgan kuchli ayol timsolidir. Asarda tasvirlangan muhit Ferideni yetuk shaxsga aylantiradi. U endi oddiy qiz emas, balki jamiyatdagi o‘z o‘rnini topgan, haqiqatni tanlay oladigan, mustaqil va qat’iyatli ayolga aylanadi.
Reshod Nuri Guntekin bu asari orqali o‘quvchini nafaqat muhabbat hikoyasi bilan, balki o‘zligimizni anglash, ichki kuch va axloqiy qadriyatlar haqida chuqur mulohazaga chorlaydi. «Choliqushi» — bu chin insoniy jasorat, vatanparvarlik va ma’naviy qudrat haqida hikoyadir.
Tavsiya etamiz: 11-sinf imtihon savollar javoblari
