Chingiz Aytmatov Asrga tatigulik kun romani haqida insho.
Asrga tatigulik kun romani haqida insho.
Chingiz Aytmatov – XX asrning eng yirik adiblaridan biri bo‘lib, u o‘z asarlari orqali insoniyat taqdiri, jamiyat, vaqt, axloq va ma’naviyat haqida teran falsafiy fikrlar bildirgan. Uning “Asrga tatigulik kun” romani – bu nafaqat bir inson hayoti haqida, balki butun bir jamiyat, tarix va kelajak orasidagi murakkab bog‘liqlikni o‘zida jamlagan asardir. Bu roman inson va zamon, urf-odat va ilm-fan, ma’naviyat va texnologiya o‘rtasidagi ziddiyatni yoritadi.
Asarning qisqacha mazmuni.
Roman voqealari Qozog‘iston cho‘lida, Boranli-Bel degan temir yo‘l bekati atrofida kechadi. Asar bosh qahramoni – Yedigey ismli temiryo‘l ishchisi bo‘lib, sadoqatli, mehnatkash va halol odam sifatida tasvirlanadi. Yedigeyning yaqin do‘sti Qazangap vafot etadi va u uni urf-odat bo‘yicha Ana-beyit qabristoniga dafn etmoqchi bo‘ladi. Ammo bu yo‘ldagi to‘siqlar, sovet jamiyatining ma’muriyatchiligi, odamiylikni unutgan tuzum unga bunga yo‘l qo‘ymaydi.
Asarda asosiy voqealar shu dafn marosimi atrofida sodir bo‘lib, bu orqali muallif katta falsafiy, ijtimoiy va tarixiy masalalarni ochib beradi. Shuningdek, asarda fantastik syujet – “Buranniy yarim” fazoviy stansiyadagi voqealar ham berilgan bo‘lib, u zamonaviy insoniyatning kelajagi haqida falsafiy fikr yuritish imkonini beradi.
Asosiy obrazlar.
Yedigey
Asarning bosh qahramoni. Oddiy temiryo‘l ishchisi bo‘lsa-da, uning ichki dunyosi boy, vijdoni toza, qadriyatga sodiq insondir. Yedigey o‘tmishni qadrlaydi, urf-odatni hurmat qiladi va do‘stlikka sodiqligi bilan ajralib turadi. U jamiyatdagi o‘zgarishlarga qarshi emas, lekin ma’naviyat yo‘qotilishini og‘ir qabul qiladi. Yedigey obrazi – milliy timsol, axloqiy qahramon sifatida qaraladi.
Qazangap.
Yedigeyning yaqin do‘sti. U vafot etganidan so‘ng ham roman markazida qoladi, chunki uning dafn marosimi orqali muallif zamon va axloq muammolarini ochadi.
Buranniy yarim.
Asardagi fantastik syujet orqali fazoda yashayotgan g‘ayritabiiy mavjudotlar bilan aloqalar tasvirlanadi. Bu obrazlar orqali muallif insoniyatning ilm-fan taraqqiyoti bilan ma’naviy tanazzulini taqqoslaydi.
Romandagi muhit.
Roman asosan cho‘l, temiryo‘l, bekat, qabriston, va fazoviy stansiya kabi manzillarda kechadi. Har bir muhit ma’naviy yoki ramziy ma’noga ega.
-
Cho‘l – inson hayotining og‘ir va yakkam-dukkam bo‘lishining ramzi.
-
Ana-beyit qabristoni – urf-odat, tarix, o‘tmish xotirasining timsoli.
-
Fazoviy stansiya – kelajak, texnologiya, insoniyat qayerga ketayotganining savoli.
-
Temiryo‘l – zamon oqimi, inson hayotining uzluksiz harakati ramzi.
Asardagi g‘oya va falsafiy qatlamlar.
“Asrga tatigulik kun” romanida muallif bir kunlik hayotni butun bir asrga tatigulik deb ko‘rsatadi. Chunki bu bir kun ichida insoniy sadoqat, axloq, urf-odat, ma’naviyat, jamiyat bosimi, tarixga hurmat va kelajak haqidagi barcha muhim masalalar ko‘tariladi.
Xulosa.
Chingiz Aytmatovning “Asrga tatigulik kun” romani – bu oddiy odamlar hayoti orqali butun jamiyatning, insoniyatning ma’naviy ahvolini ko‘rsatgan yuksak asardir. Yedigeyning oddiy, ammo ma’naviy jihatdan ulug‘ hayoti bizga hayotga boshqacha nazar bilan qarashni o‘rgatadi. Asar o‘quvchini o‘tmish, hozirgi kun va kelajak haqida chuqur mulohaza yuritishga undaydi. Aytmatov bu roman orqali zamonaviy insoniyatga: “Texnika taraqqiyotda bo‘lishi mumkin, ammo inson qalbi ham shunga yarasha yuksalishi kerak,” degan xitobni aytadi.
Tavsiya etamiz: A.P.Chexovning “Garov” hikoyasi tahlili insho
Internet ma’lumotlaridan foydalanildi.
