Erkin Vohidovning Ruhlar isyoni dostoni tahlili haqida insho.
Ruhlar isyoni tahlili insho.
O‘zbek adabiyotining zabardast vakili, xalq shoiri Erkin Vohidov o‘z ijodida inson ma’naviyati, ruhiy holati va jamiyatdagi o‘zgarishlar haqida teran falsafiy fikrlar yuritgan. U yozgan “Ruhlar isyoni” dostoni – bu oddiy doston emas, balki butun bir davr, jamiyat va inson ruhiyatining aks-sadosidir. Asarda zamonaviy jamiyatning muammolari, ma’naviy tanazzul, texnika taraqqiyoti va ruhiy qadriyatlar to‘qnashuvi falsafiy jihatdan o‘rganiladi.
Asarning mazmuni.
“Ruhlar isyoni” dostonida asosiy voqea zamonaviy olim tomonidan o‘li ruhlar bilan aloqa o‘rnatilishi bilan boshlanadi. Olim o‘zining ixtirosi orqali o‘tmish vakillari – buyuk allomalar, tarixiy shaxslar, mutafakkirlarning ruhlarini chaqiradi. Bu ruhlar olim bilan muloqotga kirishadi va hozirgi zamon odamlarining yashash tarzi, maqsadi, qadriyatlaridan norozilik bildiradilar.
Ruhlar o‘z davrining yuksak axloqiy-me’yorlarini esga olib, zamonaviy insoniyatning befarqligi, ma’naviy qashshoqligi, pul va manfaat ortidan quvishi, urf-odat va tarixiy xotiralarni unutganini qattiq tanqid qiladilar. Ruhlar olimdan: “Biz qanday jamiyatga kelib qoldik? Nega axloq, vijdon, or-nomus qadrsizlanib ketdi?” – deya norozi bo‘ladilar. Ular bu muhitga toqat qilolmaydi va “isyonga” chiqadilar – ya’ni, bu dunyoda yashashdan bosh tortadilar.
Asardagi g‘oya va muallif pozitsiyasi.
Doston o‘zida insonning ma’naviy inqirozi, moddiy manfaatlarga berilish, tarixiy xotirani unutish kabi dolzarb muammolarni qamrab oladi. Erkin Vohidov bu doston orqali bizga juda chuqur savol beradi:
Muallif zamonaviy jamiyatni tanqid qilish bilan birga, uni isloh qilish yo‘lini ham ko‘rsatadi: inson o‘z tarixini unutmasligi, o‘zligini anglab yetishi, ma’naviyatga qaytishi zarurligini ta’kidlaydi.
Shuningdek, asarda vijdon, or-nomus, axloq kabi tushunchalarning qadrsizlanib borayotgani – ruhlarning isyoni orqali ifodalanadi. Bu isyon – bu ochiq norozilik emas, balki ogohlik signali, uyg‘onishga chaqiriqdir.
Bosh qahramon – Olim obrazi.
Dostonning markazida zamonaviy olim obrazi turadi. U ilm-fan orqali buyuk natijalarga erishgan, hatto ruhlar bilan muloqot qilish darajasiga chiqqan. Ammo u o‘z ixtirosining oqibatlarini oldindan ko‘ra olmaydi. U o‘zining ilmiy yutug‘idan g‘ururlansa-da, ruhlar uni qattiq tanqid qiladi. Olim, aslida, zamonaviy insoniyat timsolidir: ilmga ega, ammo ma’naviyatdan uzoq. Uning ruhlar bilan suhbati – bu o‘z vijdoni bilan bo‘lgan ichki kurashdir.
San’atkorona vositalar va badiiy til.
Erkin Vohidov o‘z dostonida kuchli badiiy til va obrazlilikdan foydalangan. Ruhlar bilan muloqot sahnalari, o‘tmishdagi allomalarning fikrlari, olimning o‘z-o‘zidan ranjishi va falsafiy mushohadalari – hammasi o‘quvchiga kuchli ta’sir qiladi. Doston dramatizm, ichki dialog, falsafiy kechinmalarga boy. She’riy ifodalar chuqur ma’noga ega, o‘qib anglaganingiz sari hayratda qolasiz.
Xulosa.
“Ruhlar isyoni” — bu o‘zligimizni unutmaslik haqida yozilgan ruhiy va falsafiy uyg‘onish dostoni. Bu asar bizni inson bo‘lish, tarixiy xotiraga hurmat, axloq va vijdonli yashash haqida o‘ylashga undaydi. Erkin Vohidovning bu dostoni har bir o‘quvchini o‘z yuragiga nazar tashlashga, “Men kimman? Qayerdan keldim? Qayerga ketayapman?” degan savollarni berishga undaydi.
Bu doston bugungi kunda ham o‘z dolzarbligini yo‘qotmagan. Har birimiz uchun bu — ogohlantirish, uyg‘onishga chaqiriq va ma’naviyat sari bir da’vatdir.
Tavsiya etamiz: Imtihondan yiqilmasdan muvaffaqiyatli o’tishning siz bilmagan 5 ta siri.
manba.
