Geodezik tayanch shaxobchalarini barpo qilish metodlari.
Geodezik tayanch shaxobchalarini barpo qilish metodlari.Trilateratsiya metodi Masofa o‘lchash uchun radioelektronika vositalari qo‘llanilmoqda, bu esa geodezik tayanch shaxobchalarini xosil etishning yangi trilateratsiya metodini keltirib chiqaradi. Bu metodda qator uchburchaklarning tomonlari avtodalnometr va (svetodalnometr) radiodalnometr bilan o‘lchanadi: Geodezik tayanch shaxobchalarini barpo qilish metodlari.
Poligonometriya metodi Bu metodda koordinatalari aniqlanadigan punktlarni tutashtiruvchi chiziqning uzunligi xamda tutash chiziqlar orasidagi gorizontal burchaklar o‘lchanadi.
Ochiq poligonometriya yo‘li odatda koordinatalari ma’lum bo‘lgan ikkita tayanch punkt oraligida o‘tkaziladi.
Yopiq poligonometriya yo‘li esa koordinatasi ma’lum bo‘lgan punktdan boshlanib yana shu punktga bog‘lanadi. Bir necha poligonometriya yo‘llari esa poligonometriya shaxobchasini tashkil qiladi. Triangulyasiya metodi qo‘llanib bo‘lmaydigan rayonlarda (o‘rmon zonasi, shaxar ichi) geodezik tayanch shaxobchalarini qurishda poligonometriya metodi qo‘laniladi.
Poligonometriya poligon tomonlarini o‘lchash metodiga qarab magistral va paralaktik poligonometriyaga bo‘linadi.
Magistral poligonometriya Magistral poligonometriya koordinatalari ma’lum bo‘lgan 2 tayanch punkt oraligida o‘tkazilgan poligondan iborat, bunda burilish nuqtalar 1,2,3…larning koordinatalarini aniqlash uchun tutashtiruvchi chiziqlarning uzunligi d1 d2 … larning burilish burchaklari b1 b2 … hamda y1 y2 burchaklar o‘lchanadi.
Poligonometriya punktlarining koordinatalarini hisoblashda oxirgi nuqta (S) ning ma’lum koordinatalari kontrol bo‘lib xizmat qiladi.
Paralaktik poligonometriya Paralaktik poligonometriyada poligon tomonlari bevosta o‘lchanmaydi, balki boshqa yordamchi tomonlarning uzunligidan foydalanib xisoblab chiqariladi. Bu usul masofani o‘lchash qiyin bo‘lgan joylarda qo‘llaniladi.
AVSD poligonometriya yo‘li berilgan AV, VS, SD tomonlarini aniqlash uchun ularga perpendikulyar va simmetrik qilib av, mn va kl bazislar olinadi, bazislar joyda bevosta o‘lchanadi va paralaktik burchaklar j1j2 j3 va y1y2 y3 ham o‘lchanadi.
Plan olish shaxobchalari haqida umumiy tushuncha.
Territoriyaning topografik planini olish uchun triangulyasiya, poligonometriyaga asoslanib,
plan olish shaxobchalari quriladi. Plan olish shaxobchasi triangulyasiya metodida qurilsa – analitik shaxobcha poligonometriya metodda qurilsa – teodolit yo‘li deb ataladi.
Balandlik plan olish shaxobchalari texnik va geodezik nivelirlash usullarida quriladi. Planli va balandlik plan olish shaxobchalari birgalikda yoki alohida-alohida qurilishi mumkin. Plan olish shaxobchalarining zichligi plan olish masshtabiga bog‘lik. Plan olish shaxobchalari davlat geodezik tayanch shaxobchalari va maxalliy shaxobchalar punktlari bilan birgalikda 1:5000 masshtabli plan olishda xar 1 km2 joyga 4, 1:2000 masshtabli plan olishda 16-ta punkt to‘g‘ri keladigan qilib quriladi. 1:500 masshtabli plan olishda punktlar soni joy sharoitiga bog‘liq bo‘lib, rekognossirovka vaqtida aniqlanadi.
Teodolit yo‘li va analitik shaxobchalar punktlarining koordinatalari joyda burchak o‘lchash va masofa o‘lchash natijalariga asoslanib chiqariladi.
