Tafsilotlarni taxeometrik planga olish.
Tafsilotlarni taxeometrik planga olish. Planga olish asosi hisoblangan nuqtadan quyidagi tartibda bajariladi. Nuqtaning ustiga taxeometr markazlashtiriladi. Uning limbi shunday orientirlanadiki, o‘ng aylanada qarash trubasini ikkinchi nuqtaga qaratganimizda gorizontal doiradan olingan sanoq ikkinchi tomonning direksion burchagiga teng bo‘lsin.
Uning uchun gorizontal doira alidadasi sanog‘i direksion burchakga teng qiymatga quyiladi. Limbni harakatlantirib qarash trubasi vizir o‘qi ikkinchi nuqtaga qaratiladi. Bunday paytda limbning nomi x o‘qi bo‘yicha orientirlangan bo‘ladi. SHuning uchun o‘ng doirada tafsilotlarni planga olayotganda gorizontal doiradagi sanoq olinayotgan nuqtalar yo‘nalishining direksion burchagini beradi.
Agar tafsilotlarni planga olish teodolit yo‘li nuqtalaridan bajarilayotgan bo‘lsa, limb x o‘qiga nisbatan orientirlanmasdan teodolit yo‘li yo‘nalishi bo‘yicha orientirlanadi. Unda gorizontal doiradagi sanoq birinchi tomon yo‘nalishi bilan planga olinayotgan nuqta orasidagi burchakni qiymatini beradi.
Tafsilotlarni planga olish uchun reyka joy relefi va konturning harakterli nuqtalariga qo‘yiladi. Ko‘rish trubasining vertikal ish nuqta ustida turgan reykaning o‘rtasiga qaratiladi va dalnomyer iplari bo‘yicha masofa sanog‘i, vertikal ipni asbob balandligiga qaratib (navedenie) gorizontal va vertikal doiralardan sanoq olinadi.
Jadvalda taxeometrik plan olish jurnalining na’munasi berilgan. Tafsilotlarini planga olish uchun reyka o‘rnatilgan nuqtalar piketlar deyiladi. Piketlarni shunday hisob bilan tanlash kerakki, kamroq piket olib joyning to‘liq tafsilotini olish imkoniyati bo‘lsin. Bir qiyaliklarda va yaxshi ko‘ringan releflarda 1:1000 masshtabli planda har 30 m. va 1:2000 masshtabli planda har 20 m piketlar tanlanadi.
Plan olish jarayonida dala jurnali plan birga kroki (abris) ham olib boriladi. CHunki taxeometrik plan olish hisoblash (kameral) sharoitda olib boriladi. Bajaruvchi joyning ko‘psonli piketlaridan iborat bo‘lgan tafsilotning joylashish tafsilotini eslab qololmaydi. SHuning uchun kroki chizib borish juda muhim ish. Kroki plan olinayotgan joyning tafsilotlar nuqtai nazaridan ham va relef nuqtai nazaridan to‘liq tassavvurini berishi kerak. Unga o‘simliklar va predmetlar konturiga qo‘yilgan hamma piket nuqtalari tushiriladi.
Qiyaliklarning yo‘nalishi strelkalar bilan, yaxshi ko‘rinishli formaga ega bo‘lgan releflar shartli gorizontallar bilan ko‘rsatiladi. YAxshisi krokini har bir stansiya uchun alohida qattiq jildli daftarda maxsus doirasi diagramma bo‘yicha olib borish kerak.
Diagramma konsentrik aylanadigan iborat bo‘lib stansiyadan piketlargacha bo‘lgan masofalarni piketlar yo‘nalishi bo‘yicha direksion burchaklarni aniqlash uchun, har 100 dan qator radiuslar chizilgan bo‘ladi.
Konsentrik aylana markazi stansiya joyini belgilaydi. Krokiga hamma piket nuqtalari qutb koordinaltalari bo‘yicha: a azimuti va stansiyadan piketgacha d masofa qo‘yiladi. Tafsilotlarni planga olishda stansiyadan piketlarga bo‘lgan yo‘l quyiladigan masofalar chyokiga rioya qilish kerak. Ular plan olish masshtabiga qarab jadvalda ko‘rsatilgan chekdan oshib ketmasligi kerak.
Taxeometrik plan tuzish koordinata to‘rlarini chizish va koordinatalar bo‘yicha geodezik asoslar va plan olish punktlarini tushirishdan boshlanadi. Gorizontal chiziqlarning to‘g‘ri tushirilganligini tekshirgandan keyin, tafsilotlarni planga olishdagi nuqtalarni tushirish boshlanadi.
Tafsilot va relef nuqtalari metall transportir yoki transportir-kvadrant (10.3-shakl) yordamida tushiriladi. Buning uchun transportir-kvadrant stansiyada shunday joylashtiriladi: transportir- kvadrantining markazi stansiya ustiga, u orqali transportir-kvadrant 00 qiymati orqali o‘tgan chiziq x o‘qining ustiga tushishi kerak. Berilgan stansiyaning hamma piketlarini tushirgandan keyin, kroki va dala jurnalidan foydalanib konturlar chiziladi va piketlarining absolyut balandliklari bo‘yicha interpolyasiya yo‘li bilan gorizontallar o‘tkaziladi. Tafsilotlarni taxeometrik planga olish.
Muallif: A.Ganiyev.
