Ta’limni tashkil etish shakllarining ta’lim texnologiyasidagi o’rni va ahamiyati.
Ta’lim shakllari (forma-lotincha-tashqi ko`rinish) – bu usul o`quv jarayonini mavjudligi, uning ichki mohiyati, mantiqi va mazmuni uchun qobiq.
Ta’lim shakli o‘quv jarayonining Shunday tashqi tomonlarini namoyon qiladi, ya’ni:
1.Uning mavjud bo‘lish yo‘li: tartib tartibot :
— ta’lim oluvchilar soni: ommaviy, kichik guruhlarda, yakka holda o‘qitish;
— o‘qitish vaqti: 45- sinf darsi, 90-birlashgan dars, «tanaffussiz dars»;
— o‘qitish joyi: auditoriya, laboratoriya mashg‘ulotlari, ustaxonalarda ishlash. O‘quv ishini tashkillashtirish shakli:
— ma’ruza, seminar, mustaqil ish va boshqalar.
Ta’lim beruvchi va ta’lim oluvchilarning hamkorlikdagi faoliyatini tashkillashtirish yo‘llari: — umumiy (frontal), guruhli, yakka tartibli.
Ta’lim beruvchi va ta’lim oluvchilarning hamkorlikdagi faoliyatini tashkillashtirish shakllari: Ommaviy ish (frontal) – barcha ta’lim oluvchilar oldiga bir xil topshiriq bajarish maqsadi qo‘yiladi.
— 2. Guruhlarda hamkorlikda ishlashni tashkillashtirish texnologiyasi
Ta’limni tashkil etish shakllari Bir turdagi guruhli ish o‘quv guruhlari uchun bir turdagi topshiriq bajarishni nazarda tutadi. Tabaqalashgan guruhli ish guruhlarda turli topshiriqlarni bajarishni nazarda tutadi.
Yo‘riqnomaga talab:
| Yo`riqnoma o`zida quyidagilardan iborat bo`lishi zarur:
– topshiriqni aniq ifodalanishini; – kutilayotgan natijalarga aniq yo`naltirish; – tajribada sinalgan bo`lishi kеrak: bu yo`riqnomani avval o`zi yoki hamkasbidan bajarishini iltimos qilish kеrak; – guruh topshiriqni mustaqil bajarish bo`yicha to`la tavsiyanomalar bo`lishi kеrak;
|
(1)O`quv guruhida xayrihona munosabat muhitini yaratadi:
Ta’lim oluvchilarni faqat shunda ular hamkoriy ishni ijodiy bajaradilar.hamkorlikda ishlashga
(2) ta’lim oluvchilar topshiriqlarni guruhlarda bajarish tayyorlash qoidasini bilishlari va yўnaltirilgan bўlishlari kеrak.
Guruhda ishlash qoidalari:
har kim o`z o`rtoqlari nutqini xushmuomalalik bilan tinglashi zarur; har kim faol, birgalikda ishlashi, bеrilgan topshiriqga mas’uliyatli yondashishi zarur; har kim yordamga muhtoj bo`lganda uni so`rashi zarur; har kimdan yordam so`ralsa, yordam qilishi zarur; har kim guruh ishi natijalarini baholashda ishtirok etishi zarur
| 9. Guruhni bo`lish yo`lini tanlash
|
Kichik guruhlarni birlashtirish yo`lini tanlaydi. Ta’lim oluvchilarni kim guruhlarga bo`ladi?, aniqlaydi.
Agarda bajarish uchun turli topshiriqlar bеrilsa, ularguruhni o`z qiziqishlari bo`yicha tanlashlari mumkin. |
||
- Guruhli ishni bajarishga kirishish
| F a ol i ya t | |
| ta’lim beruvchi | ta’lim oluvchilar |
| 1. Bilim orttirishlik vazifani (muammoli vaziyatni taklif qiladi) belgilaydi, ta’lim oluvchilar bilan birgalikda uni echish yo‘li va tartibini muhokama qiladi.
2. Ish yakuni bo‘yicha qanday natijalar kutulishini tushuntiradi. 3. Guruhlarda hamkorlikdagi faoliyatni taqdim etish shaklini ma’lum qiladi. Har birining va butun guruhning natijalarini baholash mezonlarini tushuntiradi. 4. Ta’lim oluvchilarni guruhlarga bo‘ladi. 5. Guruhlar bo‘yicha ishni bajarish uchun zarur materiallarni taraqatadi. Topshiriqni bajarishda (kerak bo‘lganda), qanday qo‘shimcha materiallardan foydalanish mumkinligini tushuntiradi. 6. YOzuv taxtasida guruhli ishni bajarish bo‘yicha yo‘riqnomani yozadi yoki tarqatadi. Ta’lim oluvchilar bilan bu yo‘riqnomani muhokama qiladi, hammalari uni tushunganlariga ishonch hosil qiladi. |
Vazifani muhokama
qiladilar
O‘quv materiallari va yo‘riqnoma bilan tanishadilar |
- Guruhli ish
| F a ol i ya t | ||||
| ta’lim beruvchi | ta’lim oluvchilar | |||
| Kuzatuvchi sifatida ishtirok etadi.
Biroq bunda u: 1) ishlayotgan guruhlarni nazorat qiladi, lekin ularga rahbarlik qilmaydi: ta’lim oluvchilar o‘zlari uchun javobgarlar. Xato qilsalar ham, o‘zlari ishlashlariga ruxsat beradi; 2) aniq topshiriqni bajarish uchun zarur bo‘lgan, alohida bo‘lib ishlashga, ko‘nikmalarni shakllanishiga e’tiborini qaratadi; 3) ta’lim oluvchilarga ishni bajarganliklarini ma’lum qilishlarini taklif qiladi va ochiq savollar berib ularga yordam beradi: 1) Hodisalarni tahlil qilish uchun – «Qanday?»; 2) Fikrlarni bildirish uchun «Nima uchun bu usul yaxshi yoki yomon?»; 3) Eshittirib o‘ylashga, boshqalarni tinglashga, olingan axborotdan ma’lumotlarni tanlab olishlari uchun «Agarda,…? Qanday boshqa usullar mavjud?…boshqalar o‘ylaydiki, …Qo‘llashimiz mumkin; 4) 4) ish borishini sharhlaydi, yutuqlarni baholaydi, ayrim, aniq va samimiy tanbeh qiladi |
Guruhlarda ishini rejalashtiradi
Guruhlar ichida topshiriqni tarqatadi Alohida topshiriqni bajaradilar.
Alohida bajarilgan ish natijalarini muhokama qiladilar. Guruhli ishning umumiy natijasini ifodalaydi va ularni taqdimotga tayyorlaydi |
|||
| IV bosqich. Yakun yasash, tahlil va baholash
F a ol i ya t |
||||
| Guruhlar ishida tarqoqsizlikni oldini olish yo`li:
Guruhlar ishini har doim boshqarib turish kеrak: mavzudan chеtga chiqish- bu ta’lim oluvchilar uchun yo`ldan chiqishdir. Guruh sardorlariga e’tibor bеrish kеrak. Ishni bajarish uchun zarur bўlgan, barcha matеriallar tushunarli bўlganligiga ishonch hosil qilish. . |
||||
| Ta`lim beruvchi | ta’lim oluvchilar | |||
| 1. Bajarilgan ish natijalari to‘g‘risida ma’lumot berish uchun guruh vakillarini tayinlaydi. Baholash mezon va ko‘rsatkichlarini eslatadi.
2. Natijalar tekshiruvini o‘tkazadi: § guruhning har bir ishtirokchisi bilan gaplashadi; § yoki buni avvaldan tayinlangan nazoratchi qilishi mumkin; § yoki materialga taalluqli bo‘lgan, topshiriqni bajarish vaqtida o‘zlashtirilganlar bo‘yicha, test o‘tkazadi; § yoki berilgan material bo‘yicha boshqalar ma’lumot olganliklarini aniqlash uchun, har bir guruh o‘zaro tekshirish uchun savol berishi yoki tayyorlashi mumkin. Bunda guruh a’zolari testga tayyorlanishlarida bir-birlariga hamkorlikda yordam berishlariga ruxsat beradi. § 3. Guruh ishini tahlil qiladi, topshiriq bajarilishining yakunini qiladi, erishilgan maqsad to‘g‘risida xulosalar chiqaradi. |
Guruh vakillari ish natijalari to‘g‘risida ma’lumot beradilar
|
|||
- Hamkorlikda o‘zaro o‘qish.
Ushbu bo‘limda hamkorlikdagi o‘qishni tashkil etish usul va vositalari: tamoyillari va qoidalari; «Birgalikda o‘qiymiz», «Arra», «O‘ylang-Juftlikda ishlang-Fikr almashing» texnikalari haqida ma’lumotlar beriladi.
Ta’limni tashkil etish shakllari
Muallif:SH.R Xasonova.
